هنر نزد ایرانیان است و بس

رنگ در نگارگری

رنگ در نگارگری 
طلا و نقره از طلا برای زیباتر کردن و هماهنگی بیشتر بخشیدن به یک طرح تذهیب استفاده می شود. در قدیم، به ویژه در عهد سلجوقی، ورق طلا را بر روی کاغذ می چسباندند و سپس، طرح هایی را بر روی آن پیاده می کردند. این رویه ی کار، به خصوص در هنر کتاب آرایی مصریان، بسیار دیده شده است. بعدها، طلا را به وسیله ی سریشم و یا عسل حل می کردند ( عسل بهتر و راحت تر طلا را حل می کند) . سپس آن را می شستند، پاک می کردند و بعد از زدن بر روی کاغذ مورد نظر، آن را مهره می زدند و براق می کرد که به آن پخته می گفتند و یا آنکه طلای حل شده را مهره نمی زدند و در نتیجه، رنگ طلایی مات به دست می آمد (  طلای خام ) که امروزه این روش همچنان مرسوم است.   گاهی، طلا را با وسیله ای مانند سنجاق فشار می دادند تا فرورفتگی ایجاد شود که به آن «سنجاق نشان» می گفتند. این روش بیشتر در دوره ی قاجار مرسوم بوده است. نقره هم برای رنگین تر کردن و متفاوت ساختن رنگهای تذهیب کاربرد دارد. نقره را به مانند طلا کوبیده و بعد با سر یشم و یا عسل حل می کردند. با افزودن نقره به طلا، رنگهای متفاوت به دست می آید. امروزه، از دفترچه های طلا که از اروپا وارد  می شود استفاده می کنند. مهره مهره را برای صیقلی کردن کاغذ و یا برای مهره زدن و براق کردن طلا و نقره به کار می برند. جنس مهره از عقیق و گاهی از یشم است. عقیق یمنی، بهترین عقیقی است که برای این کار مصرف می شود و عقیق های سلیمانی ایرانی، مصری و هندی نیز استفاده می شوند. امروزه، عقیق هندی بیشتر در دسترس است . این مهره ها به شکلهای گوناگون شاخی، سوزنی، تخت، پهن و ... ساخته می شوند و هر یک کاربرد خاص خود را دارند. مهره هایی که برای صیقلی کردن کاغذ به کار برده می شوند بیشتر از صدفهای دریایی بزرگ هستند. در کتابخانه های سلطنتی از مهره های بزرگی استفاده می شده است که نمونه ی قدیمی آن در موزه ی توپقاپو سرای ترکیه مضبوط است. کاغذ امروزه برای پیاده کردن طرح از روی کاغذ فرعی ِ طراحی شده بر روی کاغذ اصلی ، از کاغذ پوستی یا کالک استفاده می شود ، ولی در قدیم این گونه نبوده است. در گذشته، طرح نقش شده بر روی کاغذ را به وسیله سوزن، سوراخ سوراخ می کردند. سپس، طرح سوزنی را روی کاغذ اصلی می گذاشتند و کیسه پارچه ای را که داخل آن مقداری خاکه ذغال بود بر روی طرح سوزنی می زدند. بدین ترتیب، طرح اصلی از لای سوراخ ها بر روی کاغذ اصلی نقش می بست. پس از پاک کردن خاکه های اضافه، طرح اصلی را با رنگ قهوه ای کم رنگ، قلمگیری می کردند. طرحی را که از کاغذ سوزنی بر روی کاغذ اصلی منتقل می شد «داغ» می گفتند. امروزه، قلمزن های اصفهان، شیراز، تهران و شماری از دیگر شهرهای ایران از همین روش استفاده می کنند. کاربرد واژه ی کپی کردن، برای عمل برگرداندن طرح از روی کاغذ فرعی بر روی کاغذ اصلی، رایج است. رنگ رنگ از جمله مبحث های مهم نقاشی و تذهیب است. در گذشته، نقاشان و مذهّبان رنگهای  مورد نیاز را خود با سختی فراوان، تهیه و آماده می کردند. فقط در دربار سلاطین، رنگسازان به نقاشان در این زمینه یاری می دادند. بدین سبب، نقاشان در زمینه ی رنگسازی و ترکیب رنگ ها بسیار آزموده و دانا بودند. امروزه به دلیل در دسترس نبودن تجربه های پیشینیان و کم تجربگی اکثر پژوهندگان داخلی و خارجی، درک نادرستی از فن رنگسازی گذشته وجود دارد. برای مثال اندیشه آمیختن رنگ سفید با لاجورد، برای کم رنگ کردن این سنگ ، درست نیست. لاجورد سنگی است بسیار خوشرنگ و زیبا که از دوره های ماقبل تاریخ، در ساخت زینتهایی چون گردن بند، انگشتری ، نشانها و لولها به کار می رفت. در قدیم، لاجوردشویان ایرانی، این سنگ را از بدخشان افغانستان می آوردند و می کوبیدند. آنان با سایش و شستن لاجورد، طی زمان کوبیدن این سنگ، رنگهای آبی متفاوتی از کم رنگ تا پررنگ را به دست می آوردند. از این رو، برای کم رنگ شدن لاجورد نیازی به افزودن رنگ سفید به لاجورد نیست، مگر در مواقعی که به رنگ آبی خیلی روشن احتیاج باشد. گل اخرا، گل ماشی، زرنیخ سیاه ، سرخ و سبز، لاجورد، نیل، زنگار، سبز سیلو، شنگرف، سورنج و سفید رنگهایی هستند که در قدیم کاربرد داشتند. پرگار، ترلینگ، خط کش پرگار، ترلینگ، خط کش از دیگر ابزارهای مورد استفاده در هنر تذهیب هستند که در قدیم، در نهایت زیبایی و استحکام، در ایران ساخته می شدند.



  • نظرات() 
  • آموزش ساخت بوم نگارگری


    آموزش ساخت بوم نگارگری

      بسیاری از کارهای نگارگری به خصوص گل ومرغ باید روی کاغذ های مخصوصی کشیده شوند.این کاغذ ها باید دارای چند وی‍‍ژگی باشند:1

    )قابلیت رنگ پذیری خوبی داشته باشند تا رنگ جسمی(گواش) ورنگ روحی (آبرنگ و مرکب)روی کاغذ جلوه خود را از دست ندهد.

    2)باید بافت نرم و لطیفی داشته باشد تا قلم گیری و پرداز به راحتی روی ان انجام بگیرد.

    3)کاغذ دارای مواد شیمیایی نباشد و پس از گذشت زمان تغییر رنگ ندهد.

     به کاغذ های مخصوص گل  ومرغ  بوم می گویند.

    انواع بوم ها سنتی



    الف)بوم های روی سطح کاغذ

    1)بوم ابر و باد:بوم هایی هستند که از اتفاقات رنگ روی سطح یک ماده غلیظ شده(به عنوان نقش به وجود می آیند).معمولا از نشاسته،ماست و یا لعاب بعضی از تخم های گیاهی مانند شنبلیله، اسپرزه و تخم خیار به عنوان بستر رنگ ها استفاده می شود. هم از رنگ های روغنی و هم از رنگ های گواش برای این کار می توان استفاده کرد.بوم هایی که با گواش شاخته می شوند لطیف ترند.نحوه کار به این صورت است که یک قاشق چایخوری نشاسته را در یک لیوان آب سرد حل می کنیم.بعد روی حرارت غیر مستقیم آن را می پذیم تا زمانی که رنگ آن شفاف شود و حالت چسبندگی پیدا کند.این محلول را داخل سینی پخش می کنیم تا صاف شود. بعد روی آن گواش یا رنگ روغن غلیظ شده را به صورت قطراتی می پاشیم.رنگ نباید آنقدر رقیق باشد که داخل محلول نشاسته برود.با ابزاری مانند شانه،چنگال یا یک تکه چوب رنگ را روی نشاسته حرکت می دهیم تا به فرم های دلخواه  برسیم.یک کاغذ را از وسط به آرامی خم می کنیم و روی سطح سینی می خوابانیم به طوری که حباب های هوا زیر سطح کاغذ نماند.بعد سریع از یک گوشه کاغذ را بر می داریم و زیر جریان ملایم آب می شوییم. کاغذ را آویزان می کنیم تا خشک شود بعد پرس می کنیم.این بوم به علت شلوغی رنگی که دارد کمتر برای گل و مرغ استفاده می شود. بیشتر برای زمینه مینیاتور یا پاسپارتو به کار برده می شود.

    2)بوم های رنگ آمیزی شده در محلول های رنگی:گاهی اوقات کاغذ آماده ای داریم که لازم است رنگ شود.رنگ انتخابی باید در کاغذ نفوذ عمقی داشته باشد تا در هنگام کار با رنگ نقاشی ترکیب نگردد و زمینه اثر از یک هماهنگی رنگی برخوردار باشد.نگارگران برای این منظور از مواد رنگ ذایی مانند چای، پوست پیاز، پوست گردو، حنا، روناس، پوست پرتقال، لبو، پوست انار، پوست بادمجان، نیل، زعفران، ختمی، پرمنگنات و....استفاده می کنند.برای رنگ آمیزی کاغذ های کوچک و متوسط آن را داخل سینی پر از محلول قرار می دهیم.برای رنگ آمیزی کاغذ های بسیار بزرگ ،کاغذ را تماما زیر آب خیس می کنیم و روی سطح موزاییک صاف و تمیزی می گذاریم بعد محلول غلیظ شده را روی آن می ریزیم.برای مقوا ماکت هم از این روش استفاده می کنیم.عیب این بوم ها این است که در برابر نور ثبات ندارند.برای ثابت کردن رنگ در مقابل تابش نور می توان از زهره گوسفند یا آب نمک استفاده کرد.

    3)بوم زرک:سطح کاغذ را تیره رنگ می کنیم و بعد از خشک شدن با لعابی از نشاسته می پوشانیم و زرک(قطعات ریز شده نخ زری) را روی آن می پاشیم و بعد از خشک شدن روی آن کاغذ پوستی می گذاریم و مهره می کشیم.

    4)بوم زر افشان: سطح کاغذ را تیره رنگ می کنیم و بعد از خشک شدن با لعابی از نشاسته می پوشانیم. بعد ورقه های طلای 24 عیار را داخل ظرف فلزی سوراخ سوراخ شده میریزیم و داخل آن چند ساچمه فلزی می اندازیم و روی سطح بوم تکان می دهیم. به این ترتیب تکه های طلا در اثر ضربه های داخل ظرف تکه تکه شده و از سوراخ ها روی سطح بوم می ریزند. بعد از خشک شدن این بوم روی آن کاغذ پوستی می گذاریم و مهره می کشیم.

    5)بوم ساده:از چسباندن کاغذ مورد نظر به وسیله محلول نشاسته پخته و غلیظ شده روی یک تکه مقوای ضخیم یا فیبر به دست می آید.

    ب)بوم های روغنی:عبارتند از سطوحی که دارای یک رنگ آمیزی خاص هستند.این سطوح قطور و تیره هستند و چون روکش روغنی داشتند در قدیم به عنوان جلد و پوشش کتاب ها استفاده     می شدند و چون تماس دست با این بوم ها زیاد بوده است سطح روغنی این بوم ها آن ها را از آسیب دست محافظت می کرده است.

    1)بوم زرک:سطح کاغذ را تیره رنگ می کنیم و بعد از خشک شدن روی آن لایه نازکی از روغن جلا می زنیم بعد از گذشت 20 دقیقه زرک را روی آن می پاشیم و می گذاریم خشک شود.بعد از گذشت 12 ساعت مجددا روغن جلا می زنیم و می گذاریم خشک شود.این کار را چندین مرتبه تکرار می کنیم.بعد از این که بوم کاملا خشک شد آن را سمباده می زنیم تا برای انتقال طرح واجرا آماده شود.

    2)بوم زر افشان: سطح کاغذ را تیره رنگ می کنیم و بعد از خشک شدن روی آن لایه نازکی از روغن جلا می زنیم بعد از گذشت 20 دقیقه ورقه های طلای 24 عیار را داخل ظرف فلزی سوراخ سوراخ شده میریزیم و داخل آن چند ساچمه فلزی می اندازیم و روی سطح بوم تکان می دهیم. به این ترتیب تکه های طلا در اثر ضربه های داخل ظرف تکه تکه شده و از سوراخ ها روی سطح بوم می ریزند.بعد از این کار بوم را می گذاریم خشک شود. بعد از گذشت 12 ساعت مجددا روغن جلا می زنیم و می گذاریم خشک شود.این کار را چندین مرتبه تکرار می کنیم.بعد از این که بوم کاملا خشک شد آن را سمباده می زنیم تا برای انتقال طرح واجرا آماده شود.

    3)بوم طلا:سطح کاغذ را روغم جلا می زنیم و بعد از 20 دقیقه ورقه های طلا را با احتیاط روی آن می چسبانیم.به صورتی که ورقه ها حدالمقدور چروک نشوند.بعد می گذاریم بوم خشک شود. بعد از گذشت 12 ساعت مجددا روغن جلا می زنیم و می گذاریم خشک شود.این کار را چندین مرتبه تکرار می کنیم.بعد از این که بوم کاملا خشک شد آن را سمباده می زنیم تا برای انتقال طرح واجرا آماده شود.

    4)بوم دودی:سطح کاغذ را روغن جلا می زنیم و بعد از حدود 20 دقیقه در جایی که هوا جریان نداشته باشد از وسایل دود زا مانند چراغ گرد سوز یا شمع دود زا برای دودی کردن سطح بوم استفاده می کنیم. بعد می گذاریم بوم خشک شود. بعد از گذشت 12 ساعت مجددا روغن جلا می زنیم و می گذاریم خشک شود.این کار را چندین مرتبه تکرار می کنیم.بعد از این که بوم کاملا خشک شد آن را سمباده می زنیم تا برای انتقال طرح واجرا آماده شود.بهتر است زمینه این بوم روشن باشد اما سفید نباشد.

    5)بوم طلا دودی: سطح کاغذ را روغم جلا می زنیم و بعد از 20 دقیقه ورقه های طلا را با احتیاط روی آن می چسبانیم.به صورتی که ورقه ها حدالمقدور چروک نشوند. بعد می گذاریم بوم خشک شود. بعد از گذشت 12 ساعت مجددا روغن جلا می زنیم و بعد از حدود 20 دقیقه در جایی که هوا جریان نداشته باشد از وسایل دود زا مانند چراغ گرد سوز یا شمع دود زا برای دودی کردن سطح بوم استفاده می کنیم. بعد می گذاریم بوم خشک شود. بعد از گذشت 12 ساعت مجددا روغن جلا می زنیم و می گذاریم خشک شود.این کار را چندین مرتبه تکرار می کنیم.بعد از این که بوم کاملا خشک شد آن را سمباده می زنیم تا برای انتقال طرح واجرا آماده شود.

    6)بوم دلربا یا مرقش:دلربا ومرقش سنگی هایی با رگه های طلایی هستند.سنگ را پس از کوبیدن و نرم کردن در آب می ریزیم و هم می زنیم.بعد از ته نشین شدن آب گل آلود روی آن را می ریزیم و چند مرتبه این کار را تکرار می کنیم تا خاک نارنجی رنگ شود.بعد از خشک شدن پودر این سنگ را روی کاغذ روغن جلا خورده می پاشیم و می گذاریم بوم خشک شود. بعد از گذشت 12 ساعت مجددا روغن جلا می زنیم و می گذاریم خشک شود.این کار را چندین مرتبه تکرار می کنیم.بعد از این که بوم کاملا خشک شد آن را سمباده می زنیم تا برای انتقال طرح واجرا آماده شود.




  • نظرات() 
  • ده اشتباه عمده‌ تازه‌کاران در طراحی و نقاشی


    یادگیری طراحی و نقاشی به‌صورت تدریجی صورت می‌گیرد و امکان دراد که هرکسی که پا به این راه می‌گذارد مرتکب اشتباه شود.

     متأسفانه، طراحی و نقاشی چیزی است که خود انسان یاد می‌گیرد و این بدان معناست که شما اشتباه‌هائی بیشتر از آن‌چه که مربی‌تان یادآوری می‌کند، مرتکب خواهید شد. در این‌جا به‌ده اشتباه عمده‌ای که تازه‌کاران با شورع کار خود مرتکب آن می‌شوند، اشاره شده است.

    برخی بسیار کوچکند. و برخی دیگر بسیار بزرگ، اما نکته مهم این‌جاست که می‌توان همه آن‌ها را درست کرد. نکات زیر را بررسی کنید و ببینید آیا در نقاشی‌های شما نیز چنین اشتباه‌هائی رخ داده است. اگر جوابتان مثبت است به دنبال راه حل‌های مناسب برای برطرف کردن آن‌ها باشید.

    ۱) طراحی با مداد سخت

    اگر سایه‌های تاریک ندارید یا همه تصویرتان کم‌رنگ است، مدادهای خود را بررسی کنید. آیا از مداد شماره دوی HB استفاده می‌کنید؟ این مداد برای ترسیم بسیار سخت هستند.

    (هرچند که برای سایه‌گذاری‌های سبک و کم‌رنگ مناسبند) بهتر است برای محدوده‌های تیره و تاریک‌تر از مدادهای B ,۲B ,۴B استفاده کنید. در مورد درجات مختلف مدادها مطالعات بیشتری داشته باشید.

    ۲) کشیدن پرتره از عکس‌هائی که از فلاش استفاده کرده‌اند

    این یکی از عمده‌ترین اشتباه‌هائی است که طراحان مبتدی مرتکب می‌شوند. عکس‌برداری با فلش، ترکیبات و اجزای صورت را پهن و بی‌روح می‌کند، گونه‌ای که ناحیه‌ای برای شما باقی نمی‌ماند تا روی آن کار کنید.

     زمانی که شخص روبه‌روی شما قرار می‌گیرد، شناخت ترکیبات صورت سخت‌تر می‌شود، چرا که پرسپکتیو پشت سر سوژه ناپدید می‌شود و شما فق یک پوزخند مصنوعی در یک عکس فوری خواهید داشت.

    پوزخند بی‌روحی که باید آن را طراحی کنید. در این شرایط بهتر است شخص را به آرامی بچرخانید، به‌طوری که بتوانید چهره او را مدل خود قرار دهید. البته زیر نورهای طبیعی که یک رنگ پوست متعارف و طبیعی به شما بدهند.

    ۳) نسبت‌های نادرست سر

    از آن‌جا که ما روی تک‌تک اجزای صورت فوکوس می‌کنیم، آن‌ها را بزرگ‌تر از حد واقعی می‌کشیم و بخش‌های دیگر سر به‌صورت له و کوبیده شده به‌نظر می‌آیند. پس سعی کنید روش‌های درست در به کارگیری نسبت‌های درست سر را بیاموزید.

    ۴) اجزای پیچیده

    از آن‌جائی که ما عادت کرده‌ایم به شخص مقابل به‌صورت مستقیم نگاه کنیم، سعی می‌کنیم تا اجزای صورت او را درست در حالتی که به ما نگاه می‌کند، بکشیم.

    اگر سر سوژه زاویه‌دار قرار گرفته باشد به‌طور قطع روی تک‌تک اجزای صورت تأثیر خواهد گذاشت. راهنماهای موجود در مورد طراحی می‌گویند که نخست از این که تک‌تک اجزای صورت درست در زاویه‌ای مطابق با سر قرارگرفته‌اند، اطمینان حاصل کنید.

    ۵) طراحی و نقاشی از حیوانات خانگی از زواویه‌ دید موازی با چشم آن‌ەا برای طراحی و نقاشی از حیوانات خانگی خود باید از آن‌ها عکس بیندازید. اگر برای عکسبرداری از حیوان ایستاده‌اید و از بالا به او نگاه می‌کنید، به‌طور قطع مجبورش می‌کنید که رو به بالا به شما نگاه کند.

     در این حالت پس از چاپ عکس در می‌یابید که سر حیوان بزرگ‌تر از سایر بخش‌های بدنش است و بدین ترتیب حالت‌های عجیبی در صورت او خواهید دید.

    برای حل این مکشل از یکی از دوستان خود بخواهید که او را سرگرم کند تاخیره به لنز نگاه نکند. تا جائی هم که می‌توانید چمباتمه بزنید تا دوربی درست موازی با سر او قرار گیرد. در این حالت می‌توانید عکس‌های مرجع بهتری بگیرید.

    ۶) ترس از رنگ سیاه

    زمانی که سایه روشن کار می‌کنید، بیشتر سایه‌ها تاریک‌تر و تیره‌تر از رنگ خاکستری تیره نمی‌شوند. اگر محدوده ارزش‌گذاریتان را به نصف آن‌چهکه باید باشد محدود کنید، طراحی و نقاشی، عمق کار و مدل‌سازی خود را محدود خواهید کرد.

     یک تکه از یک برگه سیاه رنگ را در گوشه‌ای از کار خود نگه دارید و از این که در سایه‌گذاری تیره‌تر کار کنید، نهراسید. سعی کنید گستره سایه‌گذاری خود را تقویت کنید.

    ۷) زمینه‌سازی در طراحی‌های ارزشمند

    وقتی که مشغول طراحی ارزشی هستید، در واقع مشغول ساخت محدوده‌هائی با ارزش‌ای رنگ‌پذیری هستید. زمانی که برای نشان دادن یک لبه از خطی ست استفاده می‌کنید، این توهم و خیال را از بین می‌برید. اجازه دهید یک لبه با نشان دادن دو محدوده با آهنگ رنگ‌پذیری مختلف که به هم می‌رسند، نشان داده شود.

    ۸) طراحی و نقاشی روی برگه نامناسب

    اگر نقاشی شما کم‌رنگ به‌نظر می‌رسد، شاید دلیلش برگه‌ای است که استفاده کرده‌اید. برخی از برگه‌های ارزان‌قیمت درخشندگی خاصی روی سطح خود دارند که نقاضی و طراحی مداد را روی آن‌ها سخت‌تر می‌کند.

    بهره‌گیری از یک زیردستی ضخیم در زیر برگه‌ای که مشغول طراحی هستید، به شما اجازه می‌دهد تا فشار بیشتری روی کار وارد کنید.

    برای این کار سعی کنید از برگه‌های کاری فتوکپی / اداری استفاده کنید، یا این‌که برگه‌های ارزان قیمت طراحی را از فروشگاه‌های هنری تهیه کنید.

    زیر چند برگه‌های ارزان‌قیمت طراحی را از فروشگاه‌های هنری تهیه کنید. زیر چند برگه کاریتان یک کارت یا مقوا بگذارید تا سطحتان صاف‌تر شود.

    در مورد سایه‌گذاری نیز بخری از برگه‌های طراحی برای این کار زبر و زمخت هستند چرا که بافت نامناسبی دارند. سعی کنید از برگه‌های فشرده Bristor یا برگه‌های مشابه اما صاف‌تر و لطیف‌تر بهره‌ بگیرید. مطالعات بیشتری درباره انواع برگه‌های موجود در این زمینه انجام دهید.

    ۹) شاخ و برگ‌هائی که با شتاب و عجله کشیده می‌شوند

    برای کشیدن شاخ و برگ درختان از اشکار دایره‌وار استفاده نکنید. سعی کنید بیشتر حالتی محدب یا کوژ به خود بگیرند، درست مثل اشکال هلالی شکل یا علایم وخطوط موجود در خوشنویسی که حالتی خمیده دارند.

    بدین ترتیب شاخ و برگ درختان، انبوه برگ‌های اطرافشان و سایه‌گذاری‌ها بهتر جلوه می‌کنند و درختان شما واقعی‌تر به‌نظر می‌آیند.

    ۱۰) خطوط منحنی مداد برای مو و چمن

    اگر می‌خواهید با هر خطوط مدادی که می‌کشید یک مو یا یک برگه از چمن را نشان دهید کار شما با انبوهی غیر طبیعی از منحنی‌های ترکیبی به پایان خواهد رسید.

    برای غلبه بر این مشکل از ضربات لطیف مداد برای سایه‌گذاری و نمایش انبوه شاخ و برگ‌ها در پس زمینه چمن استفاده کنید. برای این کار درست مثل آموزش‌های مربوط به کشیدن موهای کوتاه عمل کنید.



  • نظرات() 
  • مراحل اجرای تذهیب

    مراحل اجرای تذهیب

    تذهیب درلغت به معنی زراندود كردن و طلاكاری است و در عرف نسخهآرایی، به نقوشی گفته میشود منظم كه با طلا كشیده و بارنگ مشكی دورگیری و یا قلمگیری میشود و در آن رنگ دیگری بكار نرفته باشد.

     ممكن است طلایی كه در تذهیب بكارمی رود دارای رنگهای گوناگون باشد، بطوری كه دركنار طلا از نقره و مس و برنز استفاده شود آنوقت رنگ آن زرد و سبز و سرخ مینماید، اما این به آن معنی نیست كه در تذهیب از الوان دیگر هم استفاده میشده است زیرا اگر غیر طلا از رنگ دیگری مثلاً لاجوردی یا شنجرف یا رنگهای دیگر استفاده شود در عرف مذهبان به آن ترصیع گفته میشود.امروزه اكثر تذهیبهای رایج مرصع است.

    در گذشته تذهیب كاران در حاشیة صفحات، سرفصلها، سرلوحها وروی جلد، انواع اسلیمیها، ختاییها و نقوش هندسی رابه كار میبردند، سرلوح مدخلی بسوی متن كتاب میباشد و خصوصیات كتاب رامعرفی میكند، گاهی دو صفحه سرلوح، روبروی هم و بر اوراق اضافی قرار میگیرد. اما اشكال تجریدی و نقش و نگارهای گوناگون با تركیبهای متنوع صفحه را زینت میدهد. سرفصلها نیز از همان قاعدة عام یعنی وحدت اجزاء و هماهنگی جزء با كل پیروی میكند.

    معمولاً سطور ابیات در قابی محدود میشود كه با قابهای منقوش و ترنجها و نیم ترنجها توازن بصری شگفت انگیزی بوجود میآورد و در برخی حاشیهها، طرحهای تصویری (حیوانات وگیاهان )نیز ترسیم میگردد.(تشعیر)

    بطور كلی تذهیبكاران با استفاده از انواع نقشمایهها و نقوش و طرحهای اسلامی ـ ایرانی سهم خود را برای زیباتر و آراسته كردن كتاب ادامی كردند.

    مراحل اجرای تذهیب عبارتند از:

    1- طراحی و انتقال آن

    2- قلمگیری كم رنگ

    3- طلا اندازی و رنگ گلها

    4- قلمگیری مشكی

    5- رنگ زمینه

    6- شرفه و جدول كشی

    7- پرداز گلها

    ابتدا برای اجرای طرح، فضاسازی میكنیم، این فضاسازی با توجه به موضوع كار صورت میگیرد گاهی نیاز به یك فضای مدوّر داریم دراین صورت فضا سازی ما برای شكل شمسه آماده میشود، گاهی فضای مستطیل با سرلوح یا تاج نیاز داریم و گاهی بیضی با ترنج دربالا و پایین و یا لچك و ترنج داریم. وقتی فضای مناسب برای كار را ترسیم كردیم نیاز به طراحی هندسة نقوش آن است.

    بعد از اینكه فضا آماده شد كوچكترین واحد این هندسة نقش را طراحی میكنیم. این واحد كوچك تكراری از دو جزء اسلیمی و ختایی تشكیل شده كه به صورت دو گردش حلزونی مستقل از هم، امّا در كنار هم قرار میگیرند .

    اسلیمیها از دوبخش انواع اسلیمیها وسربندها تشكیل شدهاند كه اسلیمیها خطوط انتزاعی برگرفته از اشكال حیوانات هستند كه به خاطر شباهتهایی ،به حیوانات نسبت داده میشوند .مثلاًاسلیمی دهن اژدری كه چون دهانی شبیه به دهانباز اژدها داردبه این نام خوانده میشود یا اسلیمی ماری كه شبیه به اندام به هم پیچیده مار است ویا اسلیمی خرطومی كه شبیه خرطوم فیل میباشد.

    اما گردش حلزونی ختایی متشكل است از انواع گلها وبرگها و جوانه ها كه روی ساقه ختایی مینشیند .ختائیها نیز خطوط انتزاعی برگرفته از طبیعت وگیاهان هستند كه برش سطحی گلها میباشندوهمانند اسلیمیها در طبیعت وجود خارجی ندارند.وقتی یك واگیره از این اشكال پرشد وطراحی گردید،در یك چهارم یا یك دوم طرح تكرار میگردد وسپس به اشكال مختلف روی بوم نقاشی انداخته میشود و این كار یا با كاغذ پوستی ومهره ویا به وسیله گردهاندازی منتقل میگردد.

    (گرده اندازی در قدیم روش انتقال طرح بر روی بوم بوده است به شكلی كه طرح را روی كاغذ پوستی میانداختند وآنرابافاصله های كوتاه سوراخ میكردند وباكیسة گرد زغال از بین این سوراخها طرح را روی كاغذ منتقل میكردند.) امّا امروزه روش مهره سریعتر وتمیزتر طرح را منتقل میكند.

    مقوا،كاغذ یا بومی كه طرح روی آن منتقل واجرا میشود،كاغذ ساخته شده ورنگ شده است ،كاغذ مورد نظر رابه وسیله رنگهای سنتی یا گیاهی رنگ میكنیم ،آهار نشاسته میزنیم ومهره میكشیم تا آماده كار شود.این كاغذ ساخته شده آماده است كه طلا ورنگ را كاملاً به خود بگیرد وقلمگیری روی آن آسانتراست .

    بعداز اینكه طرح كاملاً روی مقوا انداخته شد،باید بوسیلة قلم مو ورنگ كم رنگی قلمگیری شود وآثار طرح مدادی به وسیله پاك كن از روی آن پاك شودتا كاملاً چربی آن گرفته شود.بعد مرحلة طلاگذاری آن شروع میشود كه در سطح كاغذ ودربندهای اسلیمی وختایی انجام میگردد.سپس نوبت رنگهای روشن برای رنگآمیزی گلهاست .

    آبی روشن ،سبز روشن وغیره.... بعد ساقه های ختایی واسلیمی را (در صورتی كه طلا گذاری نكرده باشیم )رنگآمیزی میكنیم .تمام این مراحل قبل از قلمگیری مشكی انجام میشود.

    قلمگیری مشكی ،یكی از مراحل مهم كار تذهیب است كه باید با قلم موی مخصوص ومركب مشكی انجام شود.

    بعد از قلمگیری نیز رنگهای زمینه را انتخاب كرده وروی كار میگذاریم تقریباً مراحل اجرایی كار تمام شده است و فقط شرفه، جدولكشی و پرداز گلها باقی میماند .

    شرفهها خطوطی نازك هستند كه فضای بیرونی كار را به فضای داخل آن متصل میكنند.

    این خطوط از فضای رنگی شروع میشوند وچشم بیننده را به سفیدی انتهای كاغذ میبرند وتعادلی بین كار و كادر كاغذ ایجاد میكنند .معمولاً از رنگ اصلی متن یا رنگ مشكی برای شرفه استفاده میكنند. پردازگلها نیز به وسیله آبرنگ انجام میشودوباعث تیرگی متعادل گلها میگردد.

    جدول كشی و گره اندازی را در پایان كار انجام میدهیم .باتوجه به فضای داخلی كادر از جدولهای رنگی (خطوط نازك رنگی )در آن استفاده میكنیم .



  • نظرات() 
  • مكـاتــب نگارگــری


    از مرگ شاه اسماعیل دوم در سال 985 هـ . ق تا پادشاهی شاه عباس اول حدود 10 سال اوضاع سیاسی كشور دچار آشفتگی و نابسامانی بود . در این سالها حاكم اسمی حكومت محمد خدابنده بود . پس از وی شاه عباس 16 ساله وارث تاج و تخت گردید . از اولین اقدامات وی برای سامان دادن به این اوضاع جابجایی پایتخت از قزوین به اصفهان در سال 995 هـ . ق بود . كم كم اصفهان نماد قوت و ثبات سیاسی ایـــران گشت . او به رغم طغیان ها و مــــزاحمتهای ازبكان و عثمانی ها همواره به تحكیم سلطه خود می پرداخت و از حمایت هنرمندان و معماران دست بر نمی داشت و با كمك هنرمندان و معمـــاران خیابان ها عمارات و مساجد بزرگ و زیبایی بر پا داشت و شهر نه تنها مركز حكومتی بلكه مركز تجاری و نمادی از نظام جدید اجتماعی ایران شد .
    « آغاز مكتب اصفهان در نقاشی منتسب به اواخر سال 997 هـ . ق است ولی این نوع نگرش حداقل از 10 سال قبل آغاز شده بود » 1
    « بطور كلی در اكثر دوره حكومت شاه عباس هنر بسیار مورد حمایت بوده ، معماری منسوجات فرشها و سفالگری این دوره ستایشگران پرو پا قرصی داشت با این وجود با توسل به نقدی منصفانه تقریباً در تمام هنرهای این دوره میتوان انحطاطی در سرزندگی و خلاقیت یافت كه به طرق گوناگون نمودار میشود .... در هنر نقاشی و نتایج كما بیش متفاوت بود . البتـــه این تا حدی بدین علت كه در این زمان نقاشی تا اندازه ای مستقل از حمایت دربار بود ... روحیه تازه ای از اصالت دیده میشود .» 2

    « در نقاشی ایران تغییر و تحولات كلی بوجود آمد و هنرمندان به آزادی بیشتری نسبت به گذشته دست یافتند واز چهار چوب موضوعاتی كه قبلاً هنرمندان روی آن كار كرده بودند فراتر رفت . نقاشی از درون صفحات كتابهای خطی بیرون آمد و نقاشی و طراحی به صورت تك ورقی رواج پیدا كرد ، بیشتر موضوع كار این نقاشان به تصویر كشیدن زندگی سنتی مردم و درباریان و تصویر كردن اشخاصی بود كه لباسهای فاخر و الوان پوشیده اند و همچنین در همین زمان است كه سبك طراحی به شیوه قلم گیـــری از اهمیت خاصی برخوردار میگردد .
    در مكتب اصفهان به علت كوشش وتوجه بیش از حد هنرمندان به نقاشی های ‹ تك چهره › نقاشی به شیوه قدیـــم كه در آن تعـــداد زیادی پیكرهای انسانـــی كار شده از رونق می افتد . » 3
    « در كتابسازی رفته رفته همكاری نزدیك هنرها كم میشود . تصاویر آشكار تر از پیش خود را به حاشیه تحمیل میكنند . تذهیب كتابها نیز اغلب سرسری و سطحی است ، رنگها گاه كیفیت متوسطی دارند و تصاویر پیكره دار كاملاً عادی و فاقد هر گونه شكوه هستند . » 4
    از اواخر قرن 16 تاثیرات هنر اروپایی بر نقــاشی ایرانی بیشتر نمود پیدا میكند ، نقاشی پیكره های منفرد ، انجــام سایه پردازی ، رعایت پرسپكیتو و نقاشی های رنگ و روغن از جمله موارد تاثیر هنر اروپایی میباشد .

    « اگـرچه طراحــی های این دوره تــاریخ و امضاء دارند ولی انتساب آنها به نقاشان مشخصی بی نهایت دشوار است . » 5
    « 2 یا 3 نفر از هنرمندان كار آزموده سابق كه در خـــدمت شاه طهماسب ، ابراهیم میرزا و اسماعیل دوم بودند ، بار دیگر در كتابخانه شاه عباس بكار گماشته شدند كه برجسته ترین آنها صادقی بیك بود و در مقام رئیس كتابخانــه ابقا شد ولی شخصیت و طبع سركش و مبتكر از وی فضای ناسالمی آفرید و از كار بــركنار شد . اما نگارگـــری را همچنان پی گرفت ، افول او در نتیجه درخشش شهرت رضا پسر علی اصغر بود . » 6
    « رضا پسر علی اصغر كه از نگار گران دربار شاه اسماعیل دوم بود و حدود سال 995 هـ . ق به جمع نگارگران شاه عباس پیوست . »7
    « این نقاش چیره دست جوان بتدریج سبكی را ابداع كرد كه در عرض دو دهة آینده چهره نگار گری ایران را به كلی تغییر داد . كار و اثر او شامل طراحی بی عیب و نقش و در درجه اول رنگ آمیزی درخشان سبك عالی صفوی بود . اما با گذشت زمـــان چهره پیكره های جـوان او مملو از چشمان درشت ، بی لطافت ، طره های تكلف و گاهی هم چانه های پهن گردیـــد و همه آنها در زیر درخت بیــد تصویر شد كه تاثیر كمتری در پی داشت . جدول رنگ آمیــزی او كم كم تغییـر یافـت و رنگهای زرد ، قهــــوه ای و ارغوانی جــای قرمز روشن و لاجــوردی آثــار اولیــه را گرفـت . او آثـــار متاخــر خود

    (كه شاید منسوب بــه اوست ) به نام ‹‹ رضا ›› و یا ‹‹ آقا رضا ›› امضاء كرده ولی در اواخر قرن لقب افتخاری لقب ‹‹ عباسی ›› را نیز بـــدان افـــزود كه احتمالاً از طرف شاه به او تفویض شده بود . سابقاً آقا رضا و رضا و رضا عباسی دو هنرمنــد مجزا و متفاوت فرض میشد ولی مرحوم دكتر بچوكین بالاخره توانست مردم را قانع سازد كه هرسه اسم از یك نفر است. » 8
    « میتوان نتیجه گرفت كه همه آثاری كه به امضاء آقا رضا و رضا عباسی موجود است همگی از آثار یك هنرمند میباشد . در ابتدای جوانی بنام آقارضا آثارش را رقم می زده و سپس در اصفهان در دربار شاه عباسی عنوان عباسی را كسب كرده و به نام رضای عباسی آثارش را امضاء كرده . در اینجا باید به نام دو هنرمند دیگر بنام های آقا رضا جهانگیری و علیرضا عباسی كه در بعضی از منابع به اشتباه آنان را با رضای عباسی یكی دانسته اند اشاره شود . در مكتب اصفهان علاوه بر هنرمندانی كه قبلاً نام آنها ذكر شده نقاشان دیگری كار میكردند كه مهمترین آنها حبیب ا.. مشهدی ، محمد رضا تبریزی ، محمد طاهر ، لطف ا.. ، محمد حسن ، ملك حسین اصفهــانی و محمد رضا عراقی هستنـــــد . » 9
    « در مـــورد خود رضا عباسی نكته گفتنی این كه شباهت قابــل ملاحظه ای به شخصیت صادقی داشته است . یعنــی مشكل پسند و ســـر سخت و دارای استقلال عمـل شدیــــد دو مـــاخذ موجودی یعنی كتاب قاضی احمد و اسكند منشـــی ، هردو آنند كه وی بـرای

    مــدت كوتاهی كه فراتر از آغاز قرن یازدهم هـ .ق نرفته از هنر خود دست كشید و اختلاط با مردان و لوندان اوقات او را ضایع ساخت و میل تمام به تماشای كشتی گیران و وقوف در تعلیمات آن می یافت .
    چنین مینماید كه او علیرغم دلجویی و احترام و ملاحظه دربار از حمایت آن مضطرب و دلگیر بود . از سال 1029 به بعد آثار باقیمانده او بسیار زیاد است و اما از نظر شیوه ودلچسبی چندان به پای سبك طراحی ها و نقاشی ها ی اوایل زندگیش نمی رسد . تقریباً همه آثار او تصاویری آلبومی است كه حاوی یك پیكره منفرد و یا گاهی دو پیكره است بغیر از شاهنامه سترگی كه با كمك صادقی بیك تهیه شد ، فقط سه نسخه مذهب از او در دست است . .... رضا عبــاسی حتی پس از مرگ شاه عباس در سال 1038 / 1629 بـــرای دربار كار میكرد .» 10
    « شاه عباس همچون نیكان خود در سفارش اجرای نسخه با شكوهی از شاهنامه هیچ درنگ نكرد .... در نگاره های زیبای این نسخه میتوان شاهكارهایی از استاد كهنه كار صادقی بیك نظیر زال و سیمـــرغ فریدون با فرزندان و زنانش و تركیب بندی های با شكــوه رضا جوان ( همچون طهمورث و دیو ها و رستم و فیل ) را مشاهده كرد . » 11
    « شاهنامه شاه عباس در مجموعه اسپنسر از كتابخانه عمومی نیویورك موجود است. شاه عباس آنرا در سال 1019 هـ . ق شخصاً سفارش داد و حاوی چهل و چهار نگاره برگ است .

    ایـــن نگاره ها بطـــور كلی تلفیقــی دقیق و درست از سبك شاهنامه بایسنقری سال 832 هـ . ق موجـــود در تهران است . چنین مینمایــد كه دارای تركیب بندی های اصیل است و موضوعـات كه مطابق با نگاره های نسخه تهران – شاهنامه بایسنقری – تهران است مستقیماً از آن اقتباس نشده است . البته مگر در جایی كه نسخه ثانوی از شاهنامه بایسنقری اجازه یك چنین اقتباس غیر محسوس را داده است. چند تا از نگاره های این نسخه گو اینكه از حیث كیفیت پایین است ولی گاه به گاه رنگ عوض كرده است . » 12
    در میان پیروان رضا عباســـی معروف از همه محمد قاسم محمد یوسف و محمد علی هستند به غیر از نگاره های جدا و متعدد و طراحی های گوناگون كه به نام آنهاست زیباترین آثار آنها را باید شاهنامه سال 1058 دانست كه متعلق به قصــر وینزور است . افضل حسینی نیز از نقاشان به نام دیگر این ایام است كه نگاره های مستقل او در زمینه مسائل عاشقانه و گرایش های منحط زمانه از بیان قوی برخوردار است او در مقایسه با نقاشان دیگر ، تعداد بیشماری از نگاره های تـوامند چشمگیر شاهنامه سترگ سال 61- 1051 هـ .ق را اجرا كرده است.» 13
    « رضا عباسی عده ای پیرو نیز داشت كه از آن میان حیدر نقاش از بهترین آنان بود . دیگر پیروان او عبــــارتند از افضل ، محمد یوسف ، محمد قاسم تبریزی ، محمد علی تبریزی و معین . » 14


    « یكی از معروفترین هنرمندان بعد از حكومت شاه عباس اول محمد معین مصور است كه در زمان چهار پادشاه صفوی ( صفی ، عباس دوم ، سلیمان و سلطان حسین ) زنــدگی میكرد و از جملـــه او از با استعداد ترین شاگران رضا عباسی به شمار میرود و جزو آخرین هنرمندان سنتی مكتب اصفهان میباشد و تا پایان عمر طولانی هنر خویش حدود 75 سال كه همزمان با نفوذ نقاشی اروپا در این بود ، علیرغم اینكه اكثر هنرمندان معاصرش همچون محمد زمان و علیقلی جبه دار كه شدیداً تحت تاثیر هنر اروپا بودند او به خاطر احترام خاصی كه به سنت استاد خویش داشت آثار خود را از نفوذ هنر اروپایی حفظ كرد . معین مصور در اوایــل قــرن 11 هجری به دنیا آمد اولین اثر تاریخ دار او متعلق به سال 1043 هـ .ق میباشد و آخرین آثار او در تاریخ 1119 هـ . ق كار شده است . معین مصور علاوه بر تعداد زیادی طرحی و نقاشی تك ورقی تعــداد كتب خطی مصور شده نیز از او بر جا مانده است .
    در برخی از این كتابها بیش از ده مینیاتور كاركرده است . بعضی از كارهای معین دارای ابعاد تاریخی است و گاهی موضوع كارش به یك اتفاق ساده روزمـــره اختصاص پیدا كرده است . مثلاً تصویــر یك مــــرد و خروس در بغل را مــی كشد و بر روی آن برای یكی از ســـه فرزندش با علاقــــه می نوشت ( با عجله برای فرزندم آقا زمان كشیدم پنجشنبه ( 1069 هـ . ق ) ، به امید خوشبختی ) . معین مصور تصویر از استادش رضا عباسی در سال 1404 هـ. ق كار كرده است .

    از دیگـــر هنرمندان اواخر مكتب اصفهان محمد شفیع عباسی وافضل الحسینی است . محمد شفیع پسر رضا عباسی است . او تحت نظر پدرش آموزش یافت و در طراحی به درجه والایی دست یافت ، او علاوه بر اینكه در مینیاتور مهارت داشت ،طراح مهم پارچه هم بود . او همچنین در نقاشی گل ها كه نوع جدیدی از نقاشی بـــود كه در اواخر دوران صفویـــه از تاثیر نقاشی اروپا بوجود آمده بود مهارت كافی داشت ( این شیوه كه مبتنی بر مطالعه گلها و پرندگان بود بعدها به وسیله نقاشان قاجار كاملاً گسترش یافت) . افضل الحسینی نیز از شاگردان رضا عباسی است كارهای افضل شباهت زیادی به آثار رضا عباسی دارد . تعدادی از نقاشی های شاهنامه عباس دوم كه در موزه لینگراد نگهداری میشود به امضاء این هنر مند است . محمد علی ، محمد یوسف و محمد قاسم سه تن از هنرمندان اواخر مكتب اصفهان هستند كه ظاهراً در دربار شاه عباس دوم و شاه سلیمان به موازات هم پیش رفته اند ، هر سه از پیروان و شاگردان رضا عباسی هستند و شیـوه استــاد خود را توسعــه داده اند . در طـراحی های آنها خطوط به نرمی تمام طـراحی شده است و زمینـه های منظره و صخره ها را با لطافت تمام تصویــر كرده اند ، موضوع كار آنها زن و مردهای ایستاده و یا نشسته دراویش ، حیوانات و پرندگان است . در طراحی های محمد قاسم و محمد یوسف علاوه بر رنگ مشكی از رنگ قرمز نیز استفاده شده است .


    طراحی های محمد علی نیز از نظم و زیبایی خاصی برخوردار است و از مشخصات فنی طرحهای این استاد استفاده از رنگ صورتی در آثارش میباشد و بیشتر طراح های او در ابعاد كوچك كار شده است .
    محمد یوسف حدوداً 1042 هـ .ش از دنیا رفته و محمد قاسم نیز تا سال 1078 هـ . ش در قید حیات بوده است . این سه هنرمند جزء آخرین هنرمندان مكتب اصفهان به شمار میروند .
    با هجوم فرهنگ بیگانگان ، تاخت و تاز یغماگران ، فقر و سوء حكومت ، تشویق و ترویج نقاشی اروپایی بوسیلـــه شاه عباس دوم و مرگ شاگــردان با وفای رضا عباسی موجبات فنا و اضمحلال سبك مینیاتور پر شكوه صفویه فراهم شد . مهمترین عامل این سقوط نفوذ هنر اروپا بود .... » 15 

    پـی نـوشــت

    1- نقاشی ایرانی ، ص 98
    2- سیر تاریخ نقاشی ایرانی ، ص 376
    3- كیمیای نقش ، صص 25و 26
    4- سیر تاریخ نقاشی ایرانی ، ص 379
    5- همان ، ص 382
    6- تاریخ هنر ایران (11 ) ( هنر نگار گری ایران ) ، ص 71
    7- نقاشی ایرانی ، ص100
    8- تاریخ هنر ایران ( 11 ) ( هنر نگار گری ایران ) ، ص 73
    9- كیمیای نقش، صص 28 ، 29
    10 – تاریخ هنر ایران ( 11 ) ( هنر نگارگری ایران ) ، ص 75
    11- همان ، ص 73
    12- همان ، ص 76
    13- همان ، ص 78
    14- سیر تاریخ نقاشی ایران ، ص 390
    15- كیمیای نقش ، صص 29،30،31

    فهــرست منابـع و ماخـذ

    1- بینیون ، لورنس و دیگران / سیر تاریخ نقاشی ایرانی / مترجم : محمد ایرانمنش
    موسسه انتشارات امیر كبیر / چاپ اول / تهران /1367
    2- خزایی ، محمد / كیمیـــــای نقش ( مجموعه آثار طراحی اساتید بزرگ نقاشی ایران و بررسی مكاتب نقاشی از مغول تا آخــــر صفوی ) / انتشارات حوزه هنـــــری سازمـــان تبلیغات اسلامی / چاپ اول /1368
    3- رابینسن ، ب . و / تاریخ هنر ایران ( 11 ) ، هنر نگارگری / مترجم : یعقوب آژند
    4- كن بای ، شیلار / نقاشی ایرانی / مترجم : مهدی حسینی / دانشگاه هنـر/ تهران/1378



  • نظرات() 
  • خصوصیات نگارگری معاصر

    خصوصیات نگارگری معاصر

    خصوصیات نگارگری معاصر

    نگارگری جدید ، ماهیتاً نگاه به گذشته دارد ، اما هنرمندان متعلق به این جریان به طرق مختلف کوشیده اند که کارشان را با سلیقه ی زمان سازگار سازند . در نتیجه برخی ویژگی های متمایز به مرور در نگاگری جدید بروز کرده است . یکی از ویژگی های نگارگری کنونی توجه خاصی است که به طور مثال به نمایش چهره های بسیار زیبا تر و متنوع تر از آن چه در آثار قدما دیده می شد ابراز می گردد و صورتها بیشتر از آثار گذشتگان ، خصوصیات نژاد ایرانی را بازگو می کند .

    هم چنین در پاره ای از نقاشی های اخیر ، قانون مناظر و مزایا به وجهی تازه و خاص خود نمایی می کند که درخور مطالعه است . امروز با آنکه بسیاری از این گونه نقاشی ها به صورت قطعه مستقل پرداخته می گردد باز غالب آنها مانند آثار کهن تر از اشعار گویندگان گذشته چون فردوسی ، نظامی ، سعدی ، حافظ ، خیام و … هستند . کوشش عده ای از هنرمندان هم که سعی کرده اند رنگ و محیط و عوامل دنیای کنونی را در نگار گری وارد نمایند به جایی نرسیده و هنرمندان نگارگری راضی نشدند اندام های موزون و نقاشی های خود را با لباس امروزی بپوشانند .

    همان طور که هنرمندان عصر رنسانس اندام های نقاشی های خود را با لباسهای چین دار یونان و روم می پوشانند ، هنرمند نگار گری هم علاقمند است پیکره های اثر خود را با جامه های خوش حالت و شالهای مواج ودامنهای پرچین بیاراید و از این راه تناسبی برقرار سازد . به طور عموم ، جامه ترسیم شده بر اندام بیشتر افراد در نگارگری عصر ما تن پوشی خیالی ، ابتکاری و مجموعه ای از لباس های گوناگون دوران های مختلف است که با زبان خاصی بازگو شده است . تجمع و تفرق عناصر ، نوع حرکت بصری را درین فضای ( غیر طبیعی ) پدید می آورد . ولی پویایی اجرا بلکه هم چنین به مد در روشهای هندسی ساختمان تصویر و قواعد ترکیب بندی ورود و مارپیچی حاصل می شود در تاریخ نگارگری جدید ، حسین بهزاد به عنوان یکی از پیشگامان برجسته شناخته شده است . در شیوه کار بهزاد ، که براساس مکتب اصفهان بنا شده ، اهمیت طراحی و محدودیت رنگ بارز است . توجه به حالات و سکنات اشخاص ، سایه پردازی ، کاهش ریزه کاری ها ، انتخاب مضامین جدید و گاه موضوعهای معاصر ، ا زموارد عدول از سنت نگارگری پیشین محسوب می شود .

    استاد بهزاد

    نگاره های را از اندازه های بسیا رکوچک به بزرگ تبدیل و تابلوهایی در حد تابلوی نقاشی بوجود آورد با توجه به اینکه از زمان رضا عباسی ، نگارگری با خطوط روشن و قوسهای درشت به نقش می آمد . اما شکل تصاویر و چهره ها همان چهره های معمولی زمان تیموری بود . بهزاد به نگاره شکل ایرانی داد و حالت هایی ملموس و دلپسند به آن بخشید . در نقاشی های کهن ، ریزه کاری های بسیار به کار گرفته شده است لیکن بهزاد از ریزه کاری ها کم کرد و به صورتی بسیار ساده تر اما زیباتر و گویاتر ، نگاره را عرضه داشت . با توجه به اینکه پرسپیکتیو در نقاشی ایرانی وجود نداشت ، استاد پرسپکتیو را ساده در نگاره های خود به کار گرفت و نقش را به واقعیتی هنرمندانه تبدیل نمود .گاهی که او به شیوه کهن روی می آورد ، دوریو نزدیکی اشیا ، را با خطوط پهن یا نازک نشان می دهد . بنابراین ، انسان حالتی خاص را ، در آثار بهزاد از نظر فاصله احساس می کند . کارهای او در روح تنیده دارای هماهنگی ، موزونی و حالت آرامش و انبساط است . منحنی های ظریف و ممتدی که بیشتر خیال انگیز هستند ، با یک قلم و یا یک حرکت دست و صورت گرفته است . این خطوط قسمتی که از خصایص نگارگری ایران است ، به کارهای بهزاد عمق و معنا می دهد ، از قبیل همان تخیلاتی که از موسیقی یا فکر در ابعاد نامتنهای به شخص دست می دهد .

    بهزاد عقیده داشت که تبعیت از اسلوب قواعد خاص ، نوعی قید و بند بردست و پای هنر می بندد . او می گفت مینیاتور ، شعر نقاشی است و وظیفه مینیاتوریست ، تجسم و ترسیم زیبایی ها و شیرینی های زندگی است . بهزاد با ساده کردن خطوط تا حد اعجاز توانست شیوه ای قاطع و ارگانیک بیافریند . رنگهای او بسیار ملایم و تلخ است . در واقع تخصص بهزاد در ترکیب رنگهای هارمونیکی بود که در یک خانواده قرار دارد و فضایی یکپارچه بوجود می آورد ، امری که در یک نقاشی مینیاتور تازگی داشت .راز توفیق بهزاد در زمنیه نگارگری حساسیت شدید او در مقابل خوبی و زیبایی است . او مانند یک شاعر حس می کند و تئاتر است و صورتهایی که ترسیم می کند انعکاس هیجان روحی است .

    استاد علی مطیع

    استاد در بین مکاتب مختلف نقاشی بیشتر با مکتب هرات انس و الفت داشت . آثار وی با مایه هایی از این مکتب و حفظ اصالت ویژگی های خاص آن بسیار زیبا و دلنشین می نماید به نظر او نگارگری ، آن حقیقی بود که هنرمندان قدیم ما به دنبال آن بودند . آنها اگر طبیعت را تصویر می کردند ، به این دلیل نبود که فقط آن طبیعت را که به چشم می آید و در پرسپکتو کشیده می شود به تصویر بکشند ، آنها به دنبال این بودند که روح و جان اشیاء را نشان دهند . در کار استاد مطیع ، چهره های زنان در مجالس و توقفگاه های بسیار پرگل و شکوفه طبیعی است و به راحتی فضایی رویایی را که همواره مدنظر شعرای طراز اولی همچون حافظ بوده ، در ذهن متبادر می سازد اکثر این مجالس که با الهام از اشعار حافظ ، صورت پذیرفته ، در برگیرنده قطعاتی دلنشین از این شاعر گرانمایه است و توانسته است رابطه ای بسیار صمیمانه با بیننده ایجاد نماید . او می گوید : درباره حجم معتقدم که بایستی از مینیاتورهای رضا عباسی و آقا رضا کاشی بهره گرفت . یعنی از همان خطوط ظریف و زیبایی کند و تند که قلم گیری نام دارد . برای انتخاب محتوا و موضوعات آثارم از دریای ادبیات فارسی که جنبه های حماسی ، اساطیری ، تاریخی ، فلسفی و عرفانی دارد ، بهره مند می گردم و به طور مثال از اشعار ارزشمند فردوسی ، حافظ و خیام ، الهام گرفته ام . هنرمندان سنتی ما ، در مراحلی که نگارگری ایران رواج خود بوده است . همواره فضایی را تصویر کرده اند که دارای حرکت بوده ، یعنی هنرمند برای القای فضای مورد نظر ، در ذهن پرتوان و خلاقش ، پیوسته از فراز به فرود در حرکت و نوسان است . ترکیب بر مثلثی استوار است ، مثلث همچون بسیاری از فرمهایی که نقش اساسی در ساختمان تصویر دارد ، بیان کننده الوهیت ؛ هماهنگی و تناسب است . خط عمودی در نیگور خصوصیات مطلوبی را به وجود آورده است . که برای بیان پاکی و خلوص از آن می توان استفاده کرد .

    استاد فرشچیان

    صورت زن در تابلوی پرده هستی ، استاد محمود فرشچیان ، صاحب سبکی خاص است که در عین توجه به اصالت مبانی سنتی ، با ابداع شیوه های نو ، قابلیت و کارایی نقاشی ایرانی را برای بیان اندیشه ها و انگیزه ها افزایش داده است . نقاش های استاد ، آمیزه دلپذیری است از اصالت و نوآوری . برخی معتقدند به کارگیری آناتومی ، حجم پردازی ویژه در شخصیتها و طبیعت ، پرسپکیتو و عمق نمایی از یک سو ، با به کارگیری خطوط سیال و ظریف ، نقوش پیچیده و رنگهای متنوع و زنده از سوی دیگر آثار وی را به عنوان تلفیقی هوشمندانه و اصیل از نقاشی غرب و نقاشی سنتی ایران درآورده است . که غالباً بار ادبی ، فلسفی و دینی بهمراه دارند .

    استاد آقا میری 

    تابلوی شیخ صنعان و دختر ترسا که بوسیله آقامیری ترسیم شده ، از روایتی شیرین برخوردار است . این تابلو که براساس یک واقعیت عینی ترسیم شده ، نمودار ماهیتی تخیلی و ذهنی است که از جنبه فلسفی قضیه به حقیقت نگاه شده ، نقاش از خورشیدی که در متن آمده به عنوان شمسه که در نگارگری ایرانی به مثابه یک سنت متداول بوده بهره برده است . پیکره زن گویای آن است که می خواهد در مسیری واحد قرار گیرد و نگاه بیننده را بهمان جهت سوق دهد . خطوط متقاطع درین تصویر باعث تعادل یکدیگر می شوند . اگرچه آنها با یکدیگر در تضاد هستند ولی روی صفحه اعتدال بوجود می آوردند . ترکیب بندی این تابلو مربعهای تو در تو است که مفهوم آن در ضرب المثل چینی نشسته است « مربع یکی از اشکال هندسی است که بیش از هر شکل دیگر به عنوان جهانی ترین صورت در زبان نمادها به کار گرفته شده است »

    این جا در کار هنرمندان ، داستانی نهفته است که شرح آن جزء به جزء بیننده به شرح داستان آگاهی پیدا کند و جزئیات آن را موبه مو دنبال نماید . تا اثر هنری از تجسمی بوجود آید و شیوه ای را به وجود آورد که به نقد توصیفی نزدیک شده است .

    نتیجه گیری

    به اعتقاد نقاشان نوین ایرانی ، نقاشی سنتی ، حاصل جهان بینی خاص ایرانی است .

    نقاشی برای نمایش نقاشی خود ، مقید به دنیای عینی و طبیعی نیست . او با بکارگیری رنگ های تخت ، متنوع و سمبلیک و نیز کنار گذاشتن سایه روشن ، دنیای نقاش را به حقیقت و خیال نزدیک کرده است .

    نگارگری در هر صورت بدنبال حقیقت است . او به دنبال پرسپکتیو محض نیست . بلکه روح و روان اشیاء حائز اهمیت است . عنصر خط ، اساس نقاشی سنتی به شمار می آید . در واقع همه فرمها و ساخته ها الهام از طبیعت دارند که متحول شده اند.



  • نظرات() 
  • تذهیب ایرانی

    تذهیب ایرانی

    تذهیب ایرانی در قران

    تذهیب ایرانی در قران

    تذهیب ایرانی
    شاید بتوان تاریخ آرایش و تذهیب قرآن را هم‌زمان با نوشتن آن دانست به این معنی که نخست به منظور تعیین سر سوره‌ها، آیه‌ها، جزوه‌ها و سجده‌ها آن را به نوعی تزئین می‌کردند. رفته رفته علاقه مفرط مسلمانان به قرآن و همچنین عشق به تجمل، هنرمندان را بر آن داشت تا در تذهیب آن دقت بیشتری به کار برند و در نتیجه این آثار از سادگی بیرون آمد و جنبه تزئینی به خود گرفت به خصوص قرآن‌هایی که در برای امرا و بزرگان نوشته می‌شد. این امر خود یکی از علل توجه هنرمندان به تزیین بیشتر و موجب تکامل فن تذهیب شد.

    مهدی مکی نژاد، عضو گروه هنرهای سنتی فرهنگستان هنردر باره منشاء هنر تذهیب می‌گوید: «دقیقاً نمی‌توانیم بگوییم منشاء این هنر ایران است اما آنچه مسلم است این است که این هنر از دوران ساسانیان به صورت گچبری‌های دیوار و حتی پیش از آن به صورت نقوش روی سفالینه وجود داشته‌است. که بعد از اسلام این نقوش و حجاری‌ها وارد کتاب‌ها می‌شود و بیشتر خودش را نشان می‌دهد.» از طرز تذهیب و آرایش قرآن هائی که قبل از قرن سوم هجری تدوین شده اطلاع چندانی در دست نیست. اصولاً درباره هنر نقاشی و مذهب کاری در قرون اولیه اسلام اطلاع زیادی در دست نیست. قرآنها نفیس غالباً به دستور پادشاهان و سرداران وقت تهیه می‌شد و هنرمندان سعی می‌کردند آنرا که بطرز بسیار عالی آرایش کنند.

    نمونه ای از قدیمی ترین تذهیب های قرآنی

    نمونه ای از قدیمی ترین تذهیب های قرآنی

    قدیمی‌ترین قرآن‌های باقی‌مانده از قرون اولیه اسلام همگی به خط کوفی است، نقش و تزئین آنها تقریباً یکنواخت بوده فقط در صفحه اول و گاهی دو صفحه آخر با نقوش هندسی آرایش می‌شدند. سر سوره‌ها نیز غالباً دارای نقوش تزئینی بوده و عموماً در سمت راست آنها یک یا چند گل درشت وترنج طرح می‌زدند. شروع سوره و اسم آن را هم به قلم زر می‌نوشته‌اند و نقطه‌های حروف را با رنگ قرمز و سبز یا زعفران و آب طلا مشخص می‌کردند. محل حزب و سایر علامات هم به همین شیوه مزین می‌شد. چون ایرانی‌های مانوی مذهب، کتاب دینی خود ارژنگ را که به وسیله مانی منقوش و مزین مزین دیده بودند بعد از ایمان آوردن به اسلام به تزئین قران رو آوردند. اما احتمالاً به دلیل اینکه اسلام شکل و تصویررا نهی کرده و مکروه دانسته هنر مندان برای ارضاء حس هنری خود به تزئین و تذهیب رو آوردند.

    نمونه ای از قدیمی ترین تذهیب های قرآنی

    نمونه ای از قدیمی ترین تذهیب های قرآنی

    صفحات بدست آمده از کاوشهای علمی تورفانی نشان می‌دهد که نقاشان و خطاطان آن زمان توانسته‌اند به نحو زیبائی خطوط را با نقوش ترکیب کنند. این سبک در دورا ن اسلامی متداول و معمول شد.

    مکی نژاد درباره این هنر در دوران اسلامی می‌گوید:«مهم نیست که مبداء این هنر ایران بوده‌است یا نه اما مسلم است که این هنر در ایران تکامل پیدا می‌کند و نظم هندسی خاصی به خود گرفته‌است. تنها در ایران است که تذهیب به این شکل، با این نظم و با این هندسه دیده شده‌است. کارهای مشابهی که عرب‌ها یا چینیان انجام داده‌اند در مقابل آثار ایرانی بسیار ضعیف جلوه می‌کند. پراکندگی رنگ‌ها و نقوش هندسی اقوام دیگر هنوز هم به پختگی کامل نرسیده‌است. تذهیب ایرانی واقعاً بی نظیر است.» در قرون اولیه دوران اسلامی به همان اندازه که به خوشنویسی توجه می‌شد فن آرایش و تذهیب نیز مورد علاقه بزرگان و امیران بود تا جائی که در نقاط مختلف ایران به خصوص خراسان، مراکزی جهت تعلیم و پرورش علاقه‌مندان در این فن به وجودآمد و رفته رفته فن تذهیب راه کمال را طی کرد. درقرون اولیه دوران اسلامی، خود خطاطان کار تذهیب را به عهده داشته‌اند ولی به تدریج تقسیم کار بین هنرمندان متداول و مرسوم شد. به احتمال قوی اول خطاط و خوشنویس کار خود را انجام می‌داد، یعنی نسخه کتاب و یا قرآن را می‌نوشته و در ضمن کتابت آن مقداری فضا برای کشیدن صور و یا مذهّب کاری در صفحات خالی می‌می گذاشتند، طوری که بعضی از این کتاب‌ها که هم اکنون در دست است نشان می‌دهد که قسمتی از کار تذهیب ناتمام مانده‌است.

    نمونه ای از  تذهیب های قرآنی

    نمونه ای از تذهیب های قرآنی

    از قرن ششم به بعد تزئین و تذهیب قرآن‌ها با روشی که در دوره‌های قبل به کار برده می‌شد فاصله گرفت. تزئینات از سادگی خارج شد و نقوش هندسی جای خود را به طرح‌های شاخ و برگ دار داده‌اند این گلبرگ‌های به هم پیچیده انسان را به یاد نقوش سلجوقی که بر روی مساجد این دوره در اصفهان و قزوین و اردستان بنا شده‌اند می‌اندازد. از روزگار سلجوقی شماری قرآن‌های مذهّب باقی‌مانده که شاید یکی از بهترین و نفیس‌ترین انواع آن قرآنی است با تفسیر مجلد که در سال ۵۸۴ فراهم شد است. این قرآن برای مطالعه امیر غیاث الدین ابوالفتح محمد بن سام تهیه و کاتب آن محمد بن عیسی بن علی نیشابوری است ولی متأسفانه از نام مذهب آن ذکری به میان نیامده و احتمال فراهم آوردن آن در خراسان از توسط امیر غوریان وجود دارد که قرآن به نام او مصور است. در اواخر قرن هفتم و اوائل سده هشتم هجری شهر تبریز یکی از مراکز مهم برای تشویق و پرورش هنر مندان به شمار می‌رفت و این امر موجبات توسعه و تکامل فن نقاشی و تذهیب را فراهم ساخت، به خصوص در اوائل قرن هشتم به همت و سعی خواجه رشید الدین که بانی ربع رشیدی در نزدیکی شهر تبریز است توجه بیشتری برای کتابت قرآن و کتاب و آرایش و تذهیب آنها شد و در نتیجه مکتب جدیدی که به مکتب تبریز معروف است، به وجود آمد که درهنر نقاشی و فن تذهیب دوره‌های بعد تأثیر زیادی داشته‌است.

    از تغییراتی که در طرز تذهیب و آرایش قرآن و کتاب در این دوره به وجود آمد، استفاده از اشکال هشت گوش و ستاره دوازده پر به صورت مرکب یا مجزا از هم بر سر لوح‌ها و نیز ستاره‌های آبی رنگ و گل‌های پرپر کوچک برای تزئین است. سر سوره‌ها نسبتاً پهن و با خط کوفی روی زمینه لاجوردی با شاخ و برگ درشت نقش شده‌است. در حواشی قرآن نیز گاهی نقش تزئینی از طرح‌های اسلیمی دیده می‌شود که از حیث رنگ آمیزی بسیار جالب است. علاوه بر رنگ طلا از الوان دیگر چون آبی، قرمز، سبز و پرتقالی نیز استفاده می‌شده، روی هم رفته در این دوره صنعت تذهیب به اوج کمال و ترقی خود رسیده‌است.

    نمونه ای از  تذهیب های قرآنی

    نمونه ای از تذهیب های قرآنی

    دوره تیموری از دوره‌های بسیار مهم و پررونق و اعلای هنر مذهّب کاری است. سلاطین تیموری همه مشوق هنر کتاب نویسی بوده‌اند که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین آنها «بای سنقر میرزا» پسر شاهرخ بوده‌است. این شاهزاده علاوه بر اینکه خود به شخصه مردی هنرمند و بهره مند از فنون کتابت و خط و تذهیب و نقاشی بود، جمع کثیری از هنرمندان که از سراسر امپراتوری تیموری گرد آورده‌اند که در دربار و دارالعلم و کتابخانه‌ای که در هرات بنیاد نهاده بود می‌زیستند. در این شهر کاغذ ساز، خطاط، تذهیب کار، صحاف، رنگ ساب، نقاش و امثال این قبیل هنرمندان از اهمیت بالایی برخوردار بودند. کتب این شهر از نفیس‌ترین و زیباترین کتاب هائی است که تا کنون تهیه شده.

    در این زمان هنرمندان توجه زیادی به ترسیم اشکال، نباتات، گل‌ها، مناظر طبیعی و گاهی اشکال پرندگان کرده‌اند. قرآن‌های این دوره مخصوصاً آنها که برای شاهرخ و بایسنقر میرزا فراهم شده در زمره زیباترین تذهیب کاری هاست. طلا و لاجورد یکی از عوامل اصلی کار آنها بوده و در همه حال برای آرایش و تذهیب کتاب و قرآن از آنها استفاده می‌شده‌است. صنعت تذهیب که در دوره تیموری راه کمال پیمود در زمان صفویه نیز ادامه پیدا کرد. در این زمان زمینه‌ها معمولاً آبی رنگ است و تقسیم‌ها کوچکتر و به رنگ طلایی و سیاه دیده می‌شود. طرح‌های تزئینی نیز به رنگ سفید، زرد، سرخ، آبی و سبز است. تذهیب کاری و نقاشی با طلا در دوره صفویه ترقی کرد. بسیاری از نسخ باقی‌مانده از این زمان حاشیه بزرگی دارد که مناظر طبیعی، اشکال انسان و حیوان بر آن نقاشی شده و رنگ طلایی، سبز و زرد در آنها به کار رفته‌است. اما امروز تذهیب چه وضعیتی دارد؟ مهدی مکی نژاد، عضو گروه هنرهای سنتی فرهنگستان هنردر باره هنر تذهیب در دوران معاصر به میراث خبر گفت: «در دوران معاصر ما با دو نوع تذهیب روبرو می‌شویم، اول تذهیب‌هایی که هنرمندان آن پایبند به اصول سنتی این هنر هستند. آثار این گروه از نظر فرم و شکل متنوع تر از گذشته شده‌است اما آن ساختار شکنی صورت نگرفته‌است. در واقع موتیوها، المان‌ها، نقوش پرندگان، گل‌ها و گیاهان همان هاست اما طرح‌ها و تا حد زیادی رنگ‌ها عوض شده‌اند. اما در دسته دوم نگاه متفاوتی وجود دارد که می‌تواند نوید بخش تحولاتی در آینده باشد.»

    مکی نژاد معتقد است:«اتفاقی که در نگار گری ایرانی افتاد حالا دارد در تذهیب می‌افتد. استادانی چون فرشچیان نگاه سنتی به نگارگری دارند اما نگارگرانی مثل تاکستانی و مجید مهرگان نگاه متفاوتی دارند و بیان قلم آنها ضمن حفظ اصالت و به مضامین اسطوره‌ای جدید و امروزی نگاه می‌کنند. شاید این حرکت‌ها هنوز به صورت انفرادی باشد اما امیدواریم میان هنر جویان این رشته جایگاه این هنر محکم شود و سبک تازه‌ای در آن ابداع شود.»



  • نظرات() 
  • تندی و کندی خطوط در هنر نگارگری

    تندی و کندی خطوط در هنر نگارگری

    در هنر نگار گری و تذهیب خط رکن اصلی را داراست و به اندازه ای حائز اهمیت است که حضور سایه را بسیار کم رنگ و حتی در بیشتر موارد از بین می برد. قلم گیری در نگارگری شباهت فراوانی به هنر خوشنویسی دارد ، چرا که زیبایی هر دوی آنها با ممارست و دقت نظر بر روی خطوط حاصل می شود.

    خوشنویسی-و-شباهت-خطوط-با-خطوط-قلم-گیری

    خوشنویسی-و-شباهت-خطوط-با-خطوط-قلم-گیری

    آنچه هنر نگارگری را از طراحی های معمول متمایز می کند، شیوه اجرای خط های آنهاست بدین شکل ککه در نگارگری خطوط همواره با ضعف و قوت ترسیم می شوند ، بدین ترتیب که هنرمند با فشار بر قلم قوت (کندی) را نقش می زند و با کم کردن فشار خامه خویش ضعف (تندی) را می آفریندو مجموعه ای چشم نواز از خط های کم رنگ و پر رنگی را بوجود می آورد که در ارتباط با یکدیگر حکاتگر نقش هایی شگرف و طرح هایی عاشقانه می شوند.

    تندی-و-کندی-خطوط---اثر-شاعر-از-استاد-محمود-فرشچیان

    تندی-و-کندی-خطوط—اثر-شاعر-از-استاد-محمود-فرشچیان

    در میان تمام مخلوقات ایزدی، خط تنها مخصوص انسان است و این قدرتی است که سایر موجودات از آن بی بهره اند.پس از آنجایی که خط متعلق به انسان است به طبع از جنس وی می باشدو ریشه در فطرت و ضمیر انسانی دارد. انسان موجودی است در تقابل میان خیر و شر و این امر را تمامی ادیان به طرقی گوناگون متذکر شده اند.

    در دین مبین اسلام مبارزه میان خیر و شر در نفس آدمی وجوذ دارد. در نفسی که گاه آرام است و متین و گاه طغیانی و لجام گسیخته. این نفس بدون تربیت و تذهیب انسان است که وی را به قهقراء فساد و تباهی می کشاند و همین نفس وقتی در پرتو الطاف الهی صاحب تربیت شود و مهارزده گردد انسان را نجات می بخشد و او را بر کشتی سعادت می نشاند.

    به هر تقدیر کشاکش آدمی با نفس خویش مجموعه اتفاقات زندگی را می سازد ، اتفاقاتی که توسط وی در علوم مختلف چون تاریخ و حکمت و فلسفه و شعر و ادب وو هنر و … با بهره گیری از خطوط و حروف بر روی کتاب ها و لوح ها نقش می بندد.

    پس در اینجا نقش اصلی خطوط بیش از پیش روشن می شود، چرا که همین خطوط جانشینان اصلی و یادگار های همیشگی فکر انسانند، تفکر انسان هایی که در غالب خط ها و نقش ها بر صفحات تاریخ جاودانه می شوند.



  • نظرات() 
  • تذهیب دوره صفویه

    تذهیب دوره صفویه

    چنانچه ذکرشد شکوفایی کتاب آرایی هرات را حاصل رشد سنتهای هنر مکتب تبریز در عصر ایلخانان و شیراز عهد آل اینجو و آل مظفر می باشد که این سنتها در ادامه مسیر خود مجدداً به واسطه حمایتهای شاه اسماعیل به تبریز منتقل شد ولی پس از قزوین با استقرار در پایتخت جدید (اصفهان) کاملاً دگرگون شد. تذهیب دوره صفویه محصول هم نشینی شیوه های متفاوت تاریخی و جغرافیایی سراسر ایران است که با گزینش نمونه های خاص در شکل و ساختار تکامل یافت. مرحله آغازین کتاب آرایی و تزئین نسخه های عصر صفویان از مکتب هرات تاثیر گرفت و تاحدود زیادی عیناً نقل می شد. سپس با مهاجرت هنرمندان کارگاه سلطنتی دوره تیموری به تبریز، با ویژگی های هنری سبک هنرمندان تحت حمایت ترکمانان که زیر نظر صفویان فعالیت می کردند درهم آمیخت. و در حد فاصل مکتب هرات و مکتب دوم تبریز با حمایت شاهزادگانی نظیر ابراهیم میرزا و سام میرزای صفوی در مشهد نیز کارگاههای هنری شکل می گیرد. تذهیب عصر صفویان در مقایسه باعصر تیموریان در فرم تحول چندانی نیافت و بیشتر تغییرات آن در ترکیب بندی رنگی بود. همچنین دقت و ظرافت در اجرای نقوش تذهیب کاهش یافت. تغییر در میزان بکارگیری طلا و لاجورد (و نوع سنگ آنها) از دیگر دگرگونی های عمده است. مصحف شماره ۱۲۶ مجموعه آستان قدس رضوی که به سفارش شاه اسماعیل اول تدوین شد هم چنان تحتتاثیر شیوه هرات و بخارا در عصر تیموریان است. درخشش رنگها و گوناگونی فام ها و شکستن روحیه خشک و محافظه کارانه قبلی از دیگر تغییرات عمده صفویان است. بااستقرار حکومت مرکزی مقتدر شاه عباس اول و حمایتهای او شیوه خاصی در خطوط نستعلیق و ثلث پدید آمد . افزون براین گسترش روابط بازرگانی و فرهنگی باکشورهای اروپایی در این عصر نقطه آغاز ارتباط هنرمندان ایرانی با آثار اروپایی که نتیجه این ارتباط بررنگ آمیزی ، طراحی و نقاشی ایرانی تاثیری اساسی نهاد. شاید بتوان گفت پیدایش برخی از رنگ ها و حتی اشکال جدید تذهیب همچون اسلیمی فرنگی متأثر از همین رویداد است.
    از نیمه قرن دهم تا نیمه قرن یازدهم (۹۵۰ تا ۱۰۵۰ه.ق) در ادامه دو مکتب یاد شده ، در شیراز تولید نسخه های خطی همچنان شکوفا بود . در آثار این دوره بویژه مصحف های خطی توجه به تزئینات و آرایه ها ، از خوشنویسی پیشی گرفت. همچنین خطوط محقق و ریحان کاربردی هنرمندانه یافت و از ویژگیهای تزئینی این خطوط همچون تناوب حروف عمودی بلند ، ترکیب های دلپذیر وتماشایی در تقسیم بندیهای هر صفحه پدید آمد. کادر ساده عمودی متن قرآن به مستطیلهای افقی تبدیل شد که با جدول رنگی و تحریرهای سیاه متعدد از هم جدا می گردید و باافزودن طلااندازی ، دندان موشی و نقوش گیاهی تزئین می شد. به جای طلااندازی ، هرسطر با رنگهای لاجوردی ، سیاه و طلایی کتابت می شد و استفاده از رنگهای لاجورد ، کتابت ، سرنج و شنجرف نیز برای بوم هرسطر مرسوم گردید.
    اضافه شدن صفحات رحلی آغاز ، فهرست سور و فالنامه فارسی در انتهای نسخه و بکارگیری خط نستعلیق از ویژگیهای خاص ایران است که در این عصر رایج شد. در روند رشد وتکامل نقوش و آرایه ها در نقاشی و تذهیب ایرانی ، همانگونه که قطب الدین محمدقصه خوان شرح میدهد هفت اصل هنر نقاشی ایرانی در این دوره به تکامل رسید. بکارگیری هم زمان اسلیمی ماری ، نقوش ختایی طبیعت گرا با تقسیم بندی های هندسی ، ترنج ها و قابهای متعدد با شکلهای مختلف ، افزایش استفاده از رنگ طلایی چند فام (درگذشته بخش هایی از آن استفاده می شد) استفاده از فرم های تذهیبی در تمام صفحه چه متن و چه حاشیه از دیگر مشخصه های این نسخه هاست. برای نمونه در مصحف شماره ۱۰۶ ، شصت و هشت صفحه تمام تذهیب وجود دارد و باقی صفحات نیز بااستفاده از تشعیر و با فن انگ وصنعت عکس و زرافشان و قلم گیری طلایی کارشده است. این شیوه قرآن نگاری و تزئین همواره با نام روزبهان شیرازی ، خوشنویس و مُذّهِب همراه است. او در مصحف شماره ۱۳۶ این مجموعه تجمل و شکوه تزئین را به نهایت رسانده است . استفاده از رنگ های بسیار متنوع در سرسوره ها در قیاس با آثار هم دوره خود فضایی متفاوت پدید آورده است. تولید مرقعات خوشنویسی و نگارگری از میانه عصر صفویان تا دوره افشاریان بسیار رشد کرد و پس از آن بود که علاوه بر آرایه های تذهیب که خاص مصحف و کتب مذهبی شیعی نظیر زادالمعاد براساس ذائقه و روحیه ایرانی شکل گرفت و شامل صفحات افتتاحیه و یک سرلوح و کتیبه بود . آرایه های ویژه نسخه های ادبی ، مرقعات و قطعات خوشنویسی نستعلیق نیز پدید آمد. مثلاً عنصر لچکی در تذهیب قطعات چلیپای نستعلیق تثبیت شد. این فرم در بالا و پائین قاب مستطیل چلیپا جای می گیرد. هم چنین استفاده از فن متن و حاشیه ، کاغذابروباد ، حلکاری طلایی ، استفاده از طرح گل ومرغ بر حاشیه قطعات خوشنویسی به دست هنرمندانی نظیر محمدهادی و علی اشرف مرسوم شد. در حقیقت در میانه های قرن یازدهم ه.ق تلاش هنرمندان جهت افزایش تزئین در حواشی و متن اوج گرفت و آن دقت و توجهی که در قرن نهم و دهم هجری به کتابت متن می شد . در این دوره به توجه و تاکید وافر بر تزئین تبدیل گردید. از اواسط دوره صفویه ، استفاده از شمسه های مفصل و پرکار برای دعای آغاز و ختم قرآن کمتر شد. فهرست سور، درون قابهای مربعی و دوایر محرر و نام سوره به شنجرف، سفید و طلایی نوشته می شد. هم چنین شیوه کتابت دعای آغاز قرائت قرآن درون یک ترنج ، جایگزین شمسه ها و صفحات مفصل تمام تذهیب گردید. دوصفحه آغازین قرآن اکثراً شامل سوره فاتحه و آیات آغازین سوره بقره بود. گاه دو صفحه بعد از آغاز ، در حاشیه ای با نقوش ختایی طلایی همراه است . علامت های ختم آیات به سادگی تمایل یافت و اصلاً پیچیدگی گذشته را ندارد. سرسوره ها عناوین و صفحه انجامه به خط توقیع و رقاع کتابت می شد . عناصر تزئینی اسلیمی و ختایی از متن و بوم کتیبه ها حذف شد ، یا استفاده از آن به حداقل رسید. با توجه به تغییرات خوشنویسی در متن مصاحف و تبدیل ترکیب بندی سه سطری ثلث و نسخ به نسخ مطلق و تعداد سطور اغلب به یازده و گاه تا چهارده سطر رسید. طلا اندازی در زمینه متن همراه با دندان موشی و یا تحریر ساده همراه با چرخش گل و برگ های ختایی رنگین همراه شد که با فتی یکدست بر زمینه ایجاد می کند. استفاده از حاشیه سیاه نسبتاً پهن (که در حاشیه متن و سرلوحه ها قرار می گیرد) همراه با تزئینات اسلیمی و چرخش گل ها، غنچه ها و برگها با ریتم متحرک ، فضایی با تضاد مناسب بین زمینه های لاجوردی و طلایی شکل می دهد. در ترکیب بندی رنگی تذهیب های دوره صفویه رنگ شنجرفی وسعت بیشتری یافت و سبز زنگاری وسیله تبدیل به سبز تیره تر شد. از اواخر دوره صفویه با درخشش خوشنویسانی نظیر آقا ابراهیم قمی و میرزا احمد نیریزی در خط نسخ و شکل گیری نسخ ایرانی دگرگونی هایی در تذهیب مصاحف نیز رخ داد که در حقیقت نطفه شیوه تذهیب زندیه و قاجاریه بود.
    با توجه به تلاطمات و شرایط نامساعد سیاسی اقتصادی پایان دوره صفویه تا برآمدن زندیه کارگاههای هنری درباری تعطیل می شوند و تولید نسخه های خطی مجلل و بزرگ کاهش محسوسی می یابند و تولید آثار با سطح کوچک ، مرقعات و بیاض شدت می گیرد.



  • نظرات() 
  • کتاب آرائی در عصر قاجار

    کتاب آرائی در عصر قاجار

    کتاب آرایی و نقاشی در عصر قاجار را می توان در دوره متمایز بررسی کرد : دوره اول که در ادامه سنت های هنر عصر صفویان بود و در آن ویژگی های مکتب اصفهان و شیراز هم زمان با حکومت فتحعلیشاه تحول و تکامل یافت. از جمله سبک کتابت خط نسخ و نستعلیق کاملاً روبرداری از سبکهای دوره صفویه بود به نحوی که عباس نوری خوشنویس مخصوص فتحعلیشاه بهترین مقلد میرعماد بود و آثاری را عیناً از روی آثار میرعماد نقل می کرد. هم چنین در خط نسخ ایرانی نیز زین العابدین اصفهانی در رونق نسخ ایرانی کوشید.

    کتاب-آرایی

    کتاب-آرایی

    دوره اول قاجار همانگونه که ذکر شد علاوه بر کپی برداری در خوشنویسی در تذهیب نیز مشابه اواخر صفویه کار می شود . حاشیه های کنگره دار تذهیبی و سرلوحه ها و دعاهای شروع و ختم قرآن مشابه دوره صفویه است . در این دوره رنگ لاجوردی به شدت به تیرگی گرایش یافت.
    این ویژگی بیشتر در آثار شیراز مشاهده می شود . همچنین رنگ شنجرفی به خصوص در سرسوره ها رنگ غالب شدو نوع طلای بکار رفته بسیار درخشان و زرد رنگ و پر جلاگردید. گل های رنگین متعددی در متن تذهیب و حاشیه استفاده می شود . همانگونه که گفته شد طراحی صفحات مصحف ها تکرار همان شیوه اواسط قرن یازدهم هجری است به خصوص این شیوه در آثار یوسف مذهب باشی کاملا مشهود است .نقوش تذهیب در عین ریزی فاقد ظرافت های پیشین است و نظم لازم چرخش های خطایی و اسلیمی دهان اژدری ،ماری , فرنگی بیشتر بکار رفته و قاب های ترنجی که با اسلیمی فرنگی تزئین شده شکل فرنگی تری به خود گرفته است . دوره دوم کتاب آرایی عصر قاجار درزمان پادشاهی ناصر الدین شاه شکل گرفت . با حمایت های او حاکمان محلی و استقرار کارگاه سلطنتی دربار درتهران سبک جدیدی در پایتخت پدید آمد که تمرکزش بر قطعه نویسی خوشنویسی بود با این حال برغم این حمایت ها تولید نسخه های باشکوه بسیار محدود شد. از ویژگی خاص این دوره استفاده از ترنج های رنگین در حاشیه قرآن ها با شرفه لاجوردی تیره و ضخیم است که دردوره های دیگر چنین روشی رایج نشد. همچنین حاشیه های خطایی جایگزین حاشیه های تذهیب شد و نقوش طلایی با تحریر های سیاه نیز رایج گردید . افزون بر این ،ابعاد قرآن ها کوچکتر شد ،فالنامه به شیوه دوره صفویان حذف شد و تفال را با واژه های “خوب “و “بد ” در گوشه های بیرونی بالای صفحات بصورت نیم ترنج و ربع ترنج طراحی می کردند. انجامه نسخه ها بسیار مفصل شد و متن آن اغلب با الفاظ عربی و پیچیده و با القاب فراوان همراه شد. هرچند طراحی تذهیب دوره قاجار ویژگی های دوره صفویه را دارد اما کاملاً متمایز و مشخص است.



  • نظرات() 
  • بررسی مکاتب تذهیب دوره های مختلف تاریخی

    نقوش تزئینی در فرهنگ و هنر ایرانی _ اسلامی جایگاهی فراتر از زیبایی ظاهری دارد، اگرچه زیبا جلوه دادن آثار هنری خود یکی از شاخصه های فهم هنر ایرانی _ اسلامی است ولی این هنر از ارزشهای والاتری هم برخوردار است. هر نقش فقط رنگ و شکل نیست، بلکه معنایی هم دارد. در حقیقت ظاهر هر نقشی در هنر اسلامی در آغاز در حکم دیدن یک معنای نادیدنی و باطنی است. هرچند نقوش تزئینی مذکور پیشینه قوی و مشخصی داشتند اما در بکارگیری این نقوش با ملاحظات خاصی همراه می شد که مناسب شأن قرآن کریم باشد.
    اگر اسلام چهره سازی را کنار نهاد (هرچند در اسلام منع رسمی و آشکاری درباره تصویرگری وجود ندارد) در عوض به تقویت کامل هنر تزئین پرداخته است. فرم های تزئینی که همیشه تابعی از خوشنویسی بوده و وظیفه زیباسازی کلام وحی را به بهترین شکل ممکن انجام میدهد .
    هنر تذهیب قرآن رشدی محدودتر از خط داشت، چرا که نگارش متن قرآن خود مستقیماً آن را طلب نمی کرد. علاوه براین، ترسی از عدم جواز دخول هر چیز زایدی به متن قرآن، تذهیب را محل تأمل قرار می داد. با اطمینان می توان گفت همین ترس توأم بااحترام (هیبت) بود که جریان رشد تذهیب را دقیقاً در مجاری صحیح سوق داد.
    اگر آثار برجای مانده از سه سده اول تاریخ اسلامی مدنظر قرارگیرد، اولین نتیجه این خواهد بود که در ساده ترین سطوح فنی و شکلی، یک چیز تازه ای وجود دارد. عملاً هر نقش مایه تزئینی نمونه اولیه خود را در سنن قدیم تا خاور نزدیک و مدیترانه ای می تواند بیابد.
    تذهیب و آرایش نسخه ها و مصاحف اولیه در سایه و پشتوانه دو جریان هنری – تزئینی قوی غرب (بیزانسی) و شرق (تمدن ایرانی -ساسانی)به حیات خود ادامه می دهد. بر همه آشکار است که مانویان همواره نسبت به تزئین کتابهای خود کمال توجه را داشته اند. مانویت که تظاهری مشخص و خاصی از روحیه ایرانی بود ظاهراً از همان آغاز تکوین خود روی به هنر آورد. با بررسی آثار باقیمانده مانویان در تورفان و …. ، هم چنین مطالب مکتوبی که در منابع تاریخی ذکر شده، مشخص است که نسخ خطی بسیار فراوان ، بزرگ و نفیس توسط مانویان به وجود آمده است. نسخی که در آنها کاغذ ممتاز سفید و مرکب اعلای سیاه و طلای فراوان بکار میرفته است. در نسخ خطی مانوی، آرایه های نباتی گاهی از حد عنوان در می گذرد و سراسر حاشیه صفحه را فرا می گیرد. شگردی که یکسره با سنت های یونانی مآب حاکم بر تزئینگری در اروپا و آسیای غربی بیگانه بود. این نحوه تزئینگری چون میراثی از هنر کتاب آرایی مانویان به دست ایرانیان رسید، که اوج و اعتلای آن تا سده نهم ه.ق می رسد. ردپای شیوه کتاب آرایی مانویان، نوشتن عناوین یا حروفی بس درشت تر از نوشتار متن آن هم با رنگ های درخشان و غالباً زراندود و پیوسته محاط در حاشیه ای پرنقش است که از نوارهایی به اهتزازدر آمده ، شاخه هایی با انارهای درشت و انواع گلها تشکیل شده است . طرح های گل نباتی چون زمینه ای برای نوشتار بکار می رفت و نوشتار متن با مرکب سیاه نوشته می شد : قهوه ای مایل به قرمز، نارنجی، سرمه ای، آبی آسمانی، قرمز و سبز. همین شیوه و مفهوم ادراک تزئینی را در میان نسخه های خطی قبطی بجا مانده از سده های دوم و سوم ه.ق /هشتم و نهم میلادی می توان مشاهده نمود. گفتنی است که تا حدی این تزئینگری در برخی کتیبه های کوفی بر جای مانده در معماری خراسان دیده می شود.
    ارتباط دائمی میان مانویان ترکستان با مانویان بابل ظاهراً طی سده سوم هجری که مرکز عمده مانویت بوده است. مسلماً تاثیراتی نیز بر هنرهای مناطق پیرامون خود گزارده. همچنین گونه های مقتبس از هنر ساسانی همچون تزئینات برگ نخلی و نقوشی که قابل تعبیر به آتشدان می باشد. گره سازیها و تقسیم بندیهای هندسی در کتاب آرایی از نقش برجسته های گچبری های دوره ساسانی به سده های آغازین دوره اسلامی منتقل می گردد. منشأ دوایر مشخص کننده یآیات احتمالاً به ایران می رسد زیرا دوایر ساده که ظاهراً نقش علائم نقطه گذاری را دارد در متون ادبی پهلوی نوشته شده بر پاپیروس بکار میرفته است . سنت کتاب آرایی غربی که توسط نسطوریان در سده هفتم میلادی حتی به داخل چینهم نفوذ یافته بود، تأثیر قابل توجهی بر کتاب آرایی اولیه اسلامی داشته است. نسطوریان نیز نسخ و دست نوشته های مُذّهِب و مصور داشته اند . کتابت به قلم زر در میان بیزانسی ها رواج داشت و مکاتبات امپراطوران بیزانسی به خط زر نوشته می شد.
    تذهیب که کاملاً دوبعدی است، با علائق تزئینی هنرمندان نومسلمان تناسب کامل داشت. هنرمندانی که نهایت هماهنگی مطلوبشان را در نمایش باشکوه نقوش انتزاعی ظریف و در هم تنیده می جستند. از این رو تذهیب تقریباً به هنر مادر تبدیل شد که در آن اصول و طرحهایی بسط و تکامل یافت و در هنرهای دیگر از جمله سفالگری، گچبری، سنگتراشی، فلزکاری، پارچه بافی و قالیبافی به کار گرفته شد. همانگونه که ذکر شد نمادها و نقوشی که پشتوانه ایرانی و غربی را در بطن خود داشت کارکردهای جدید خود را در آرایش نسخ قرآنی از جهت فرم و رنگ با مفاهیم نزدیک به کارکردها و کاربردهای گذشته ادامه میدهند. اسلیمی (که بنا به دونظر از گیاه تاک و درخت سرو ریشه می گیرد) به خاطر پیچیدگی‌اش خود نقشی پر رمزوراز و فوق مادی است . اسلیمی تصویر ضربآهنگ است با تکرار مداوم یک نگاره، روایتی زمینی است که باید به نمایگان اعداد خاص و نظایر هندسی آنها نیز توجه کرد . نُه و سه مانند دایره و مثلث در سراسر عالم نماد بهشت است و مکمل دنیوی آنها عدد چهار و شکل مربع و مستطیل است. رنگ نیز در جهت همان اهداف متعالی به کار رفته است. طلا نخستینرنگ بود و بعد از دوران افت و خیز کوتاهی (یعنی در نیمه سده چهارم) در شرق لاجورد هم برسبز و هم برسرخ تفوق بارزی یافت و خیلی زود به رتبه ای همطراز طلا رسید، در حالیکه در غرب طلا تفوق اولیه خود را حفظ کرد و آبی در مرتبه دوم ماند.شاید نخستین وظیفه مُذّهِب ، تزئین سرسوره ها در قرآنها بود که در سده نخست هجرت آغاز شد. ابتدا نام سوره ها با طلا نوشته می شد جدول هرگونه قاب بندی به زر می آید که کتاب آرایی در ایران نیز مسیری را دنبال میکند. که در دیگر فرهنگ های سرزمینهای غربی اسلام طی کرده بود. از قرار معلوم یک سبک عمومی وابسته به حکومت عباسی (مکتب بغداد) وجود داشت و تفاوتهای محلی بعدها ایجاد شد. میتوان گفت که در قدیمی ترین نمونه‌های مصحف قرآنی (متعلق به دو سده نخست) تزئین چشمگیر کتاب ، شامل قاب ها یی به نشانه آغاز سوره است که معمولاً از یک گره بندی با طرح های متداخل یا نقش هندسی تکمیل شده که از نقوش کاشی یا پارچه تقلید شده بود . در ابتدا اثری از طرحهای گیاهی نیست و به مرور این قابها پیچیده تر شد که با شکلهای چند ضلعی یا قوس های حلزونی پهن تر می‌شود.

    در کنار تکمیل و تکوین فرمهای تذهیبی دو شیوه رنگ آمیزی بوجود آمد : اول شیوه قبطی کهنه، زرد مایل به اخرایی، سبز سیر و سرخ و در ادامه شیوه شمال خراسان ، رنگ طلایی ، لاجوردی به همراه مقداری رنگ سرخ، سبزو قهوه ای. که می تواند بر مبنای پشتوانه هنر مانوی شکل گرفته باشد. چندین مسئله درباره دوره آغازین مطرح است :
    ۱- قطع متمایل افق که قطعی نامتعارف است.
    ۲- ترکیب بندی قاب آرایه دار چهارگوش با یک تزئین حاشیه ای.
    ۳- استفاده از پوست برای نگارش متن.
    ۴- بکارگیری ورقه طلا برای نوشتن عناوین و سرسوره ها (که بعداً پودر طلا جایگزین ورقه طلا می‌شود و بردقت و ظرافت نقش ها افزوده می‌گردد.)
    احتمالاً طی دو سده آغازین بعد از هجرت، شکل گیری نقوش تذهیب کاملاً متکی به پیشینه پیش از اسلام بوده است و تغییرات فرمی و مفهومی نقوش از سده سوم به بعد مبتنی بر ملاحظه کاری حفظ شأن مصاحف می گردد. پس از تغییرات طوفانی سیاسی – اجتماعی دو سده اول و شروع نهضتهای ملی، فرهنگی و اجتماعی شمال خراسان و انتقال پایگاههای حکومتی از غرب به شرق ایران، تاثیرات ذهنی ایرانیان بر تکوین و تکامل نقوش تذهیبی شدت می گیرد. که البته کاملاً همراه با تکامل هنر خوشنویسی است. تغییرات فرمی تزئینی در خط کوفی باعث نیازهای تزئینی بیشتری می گردد ، که شکل مشخص و باقیمانده آن در معماری و کتیبه ها کاملاً مشهود است . شاخص ترین نمونه از قرآنهای این دوره ، قرآنی به خط و تذهیب «ابن بَوّاب» می باشد که هنرمند علاوه بر استفاده از خط نسخ برای نگارش قرآن به شیوه ای نوین، تذهیب این نسخه را با ساختاری متفاوت و رنگ آمیزی و ترکیب بندی نو ارائه داده است.
    از سده چهارم ه.ق (دوره های غزنوی – سلجوقی) به بعد با اطمینان می توانیم از قرآن های ایرانی سخن بگوئیم (همچون قرآن عثمان وَرّاق) که همراه با سه ویژگی فنی در قرآن نگاری می باشد:
    ۱- استفاده از کاغذ بجای پوست
    ۲- رواج و استفاده عمومی از خط نسخ (استفاده از خط کوفی از بین رفت و در عناوین تزئینی استفاده شد)
    ۳- جایگزینی قطع مستطیل عمودی با مستطیل افقی.
    ترکیب بندی رنگی در این مصاحف همچنان بر مبنای رنگ طلایی است در جایی که زمینه زرین باشد برای متمایز کردن آن نقش رنگ متمایل به قرمز عقیقی استفاده میشود. ویژگی جدیدی که در دوره دوم رواج و پس از آن ادامه یافت تحریر ظریفی را شامل می شد که به دور کناره های حروف و نیز مصوِتها و نشانه هایدیگر کشیده می گردید. صفحات تمام مُذّهَب افتتاحیه خط نسخ با بهره گیری از اشکال هندسی که مانند قطعات تار عنکبوت بود مشخصه قرآنهای سی پاره این دوره است. بکارگیری چرخش های اسلیمی داخل قاب بندیهای اسلیمی، سرآغاز شکل گیری فرم ترنج مانندی بود ، به عنوان نقشی مستقل از اسلیمی .
    دوره سوم از اواخر هفتم تا نیمه سده هشتم ه.ق است که مصادف با حمله مغول به ایران و حکومت ایلخانان می باشد. سبک هندسی که اصالت ایرانی نداشت ، در این دوره مورد توجه ایرانیان قرار گرفت . این نقوش بیشتر در دوره یاقوت مستعصمی دیده می شود و ادامه گرایش سلجوقی در آذربایجان و آسیای صغیر است. شمسه آغازین، شامل نام سفارش دهنده از سده هفتم هجری در صفحه نخست شکل گرفت . ویژگی جدیدی این دوره وجود صفحه سفارش دهنده کتاب است . که با بررسی رقم ها و نمایه ها مشخص است که نسخه های نفیس دوره ایلخانی در مراغه ، تبریز ، بغداد و همدان تهیه شده اند. مشخصه ویژه قرآنهای دوره سوم قطع عظیم و بسیار بزرگ مصاحف بود که به خصوص با حمایتهای الجایتو و وزیرانش رشیدالدین و سعدالدین کتابت شده بود. نسخه قرآن الجایتو(۷۱۳ه.ق)در کتابخانه سلطنتی مصر (به خط و تذهیب عبدالله محمد همدانی) یکی از بزرگترین دستاوردهای هنر کتاب آرایی ایرانی به شمار می رود. استفاده از خطوط درشت تزئینی نظیر ثلث، محقق و ریحان، اعتبار تازه ای به صفحه آرایی قرآن بخشید. به دلیل استفاده از خطوط ذکرشده نیاز به نقوش درشت نقش نیز بود که باایجاد شکوه و عظمت ، صفحه آرایی دوره ایلخانی را ماندگار کند. اسلیمی اصلی ترین نقش مایه تزئینی است . اسلیمی هایی که با بازوهای پهن و درشت برروی چرخش های نازک حلزونی سطح وسیع نوشته ها از صفحات افتتاحیه ها و سطوح تزئینی ، کتیبه ها ، سرسوره ها و ترنج ها را با هماهنگی خاص و چشم نواز پر می سازد. گره های مفصل و درهم تابیده همچون زنجیره های مفصلی حاشیه ها را محاط می سازد. و شرفه ها با نقوش برگ نخلی با تحریر لاجوردی و آبی چشم بیننده را از مرکز اثر به بیرون هدایت می کند. شرفه طلایی نیز نماد نور بوده و با جایگزینی رنگهای دیگر با همان نقش و وظیفه به شکل مفصل ترباقی می ماند.
    در تذهیب های دوره ایلخانی استفاده از رنگ و نور قوت تازه ای یافت و رنگ لاجوردی همراه با قرمز شنگرفی و در حد کمتری سبز زنگاری کاربرد گسترده ای یافت. در حد فاصل دوره سوم (ایلخانی) تا دوره چهارم (تیموری) با دو جریان تکاملی در تذهیب ایرانی روبرو هستیم. گرایش غربی تحت تاثیر مکتب اول تبریز و بغداد زیر حمایت های قره قویونلوها که آل مظفر و آل جلایر که در حوزه شهر شیراز رشد ونمو یافت و از سوی دیگر در حوزه تمدن و فرهنگ خراسان بزرگ (شهرهای سمرقند ، بخارا و هرات) با حمایت شاهزادگان تیموری که در پی شکل گیری خط نستعلیق و زبان و ادبیات فارسی بوجود آمد ، شکوه و عظمت نقوش ایلخانی را به نقوش لطیف و ریزنقش دارای پیچیدگی و ظرافت فراوان تبدیل نمود. در پایان دوره ایلخانی ، اما گرایش شدیدی به طراحی طبیعت گرایانه مشهود است. آن چنانکه طرحهای گیاهی بیش از پیش زینت بخش تذهیب های دوره تیموری می شود. فرمهای شمسه ، ترنجهای بادامی ، حاشیه های مفصل ، سرلوحه ها با کتیبه های کشیده ترنجی و بازوبندی همراه با مدالیون های شمسه ای و ترنجی با دست و دلبازی در حاشیه ها در صفحه آرایی دوره تیموری مرسوم می شود.
    طلایی و لاجورد تیره در سطح وسیع سبز زنگاری ، شنگرف ، سفید ، سبز روشن و آبی رنگهای اصلی این دوره به حساب می آیند و زمینه های وسیع لاجوردی در عین ظرافت و نهایت ریزی ،چهره ای مستحکم و منضبط شکل می دهد. این سبک تذهیب تیموری با دیگر هنرهای آن دوران نیز هماهنگی کامل دارد. ظرافت و زیبایی طراحی سرلوح با خط جدید و پالایش یافته نستعلیق که جایگزین خط خشک تر نسخ می شود ، قاب بندیهای گرد چند پَر ، حاوی نام سفارش دهنده از دوره ایلخانی به بعد اغلب در صفحه اول کتاب آمده است. در دوره تیموری ساختار ظریف تر و زیباتری می یابد. در این دوره این نقش به شکل ترنج کشیده ای که با سرترنج هایی به شکل پرگار در دو انتها بوجود می آید و چهار لچکی در چهارگوشه کادر نقش می بندد. چنانکه درجلد ها و قالیهای ترنج دار همزمان دیده می شود. سطح متن در دو صفحه افتتاحیه کمتر می شود و فضای بیشتری به شکل حاشیه گرد متن اختصاص می یابد. با پدیدآمدن فرم چلیپانویسی و مورب نویسی خط نستعلیق فرم لچک، حضوری قوی تر می یابد که در متن های ادبی در صفحه آرایی تثبیت می گردد. اسلیمی ماری از فرهنگ چینی_ مغولی در مینیاتور و تذهیب وارد می شود . همچنین گاهی در کتب ادبی نقش صورتهای حیوانی و انسانی به انتهای اسلیمی ها افزوده میگردد .
    شکل جدیدی از تذهیب در قالب کتابهای بزرگ جُنگ شکل می گیرد و طراحی های تصویرگرایانه در حاشیه (تشعیر) بارنگ طلایی، پیوندی است بین تذهیب و نقاشی مینیاتور که با حذف نقوش تصویری و شکلهای مجرد تذهیبی و باطلا به حاشیه قرآنها در طراحی جلدها راه می یابد. رشد تکنولوژی ساخت کاغذ، به ساخت کاغذهای بزرگ الوان و زرافشان ویژگیهای خاصی می بخشد که نمونه کاغذ صفحات قرآن منسوب به بایسنقرمیرزا از شگفتیهای دوره تیموری است.

     



  • نظرات() 
  • ابزارهای تذهیب

    ابزارهای مورد نیاز عبارتند از:

    کاغذ آهار خورده ( بهترین زمینه برای کار، کاغذ دست¬ساز است اما محدودیتی برای آن وجود ندارد و روی مقوا، چوب و اشیاء مختلف می¬توان کار کرد)

    قلم¬مو( در اندازه¬های متفاوت از ۱ تا ۴صفر)

    رنگ (گواش یا آبرنگ)

    پاک¬کن

    مداد ۳/۰ (برای انتقال طرح و نقش ب روی زمینه¬ی کار)

    ترلینگ (استفاده برای خط¬کشی و جدول¬کشی)

    طلا و نقره

    کالک و کاغذ پوستی

    پرگار و نقاله

    در ادامه توضیح کوتاهی در مورد تعدادی از ابزارها داده می¬شود.

     

    قلم مو

    بطور معمول قلم¬مو را از موی گربه و سمور می¬سازند. روش ساخت قلم¬مو یکسان است اما ساخت آن در گذشته نسبت به امروز تغییر یافته است. این قلم¬مو¬ها نوک¬تیزتر و بلندتر از قلم¬مو¬های امروزی بودند. که از نوع پردازهای آثار گذشته می¬توان به این تفاوت پی برد. امروزه برای ساخت قلم¬مو از موی سنجاب نیز استفاده می¬شود.

     

    طلا و نقره

    برای زیبایی طرح و نقش و هماهنگی بیشتر استفاده می­شود.

    روشی که امروزه بیشتر رواج دارد “طلای خام” نام دارد که در آن طلا را به وسیله­ی عسل یا سریشم حل می­کنند، سپس آن را شسته، پاک می­کنند و روی کاغذ مورد نظر می­زنند، که طلایی مات به دست می­آید. البته در گذشته بعد از زدن طلا روی کاغذ، آن را مهره می­زدند و براق می­کردند که این شیوه “طلای پخته” نام دارد.

    نقره هم برای رنگین تر كردن و متفاوت ساختن رنگهای تذهیب استفاده می­شود. نقره را مانند طلا كوبیده و بعد با سریشم و یا عسل حل می كردند. با افزودن نقره به طلا، رنگهای متفاوت به دست می آید.

     

    مهره

    جنس مهره از عقیق و یشم است و برای صیقلی کردن کاغذ و مهره زدن و براق کردن طلا و نقره استفاده می­شود.

    مهره کاربردهای متفاوت و خاص و شکل­های مختلفی دارد که عبارتند از شاخی، سوزنی، تخت، پهن و …

     

    كاغذ

    برای پیاده كردن طرح مورد نظر روی زمینه­ی اصلی از کاغذ پوستی یا کالک استفاده می­کنیم. به این صورت که کاغذ را از سمتی که طرح روی آن کشیده شده است روی زمینه­ی اصلی گذاشته و با ناخن روی طرح را کمی فشار می­دهیم. به این ترتیب طرح روی زمینه چاپ می­شود.

    ولی در گذشته از روشی به نام “داغی” استفاده می­شد. به این صورت که طرح نقش شده بر روی كاغذ را به وسیله سوزن، سوراخ می­كردند. بعد، طرح سوزنی را روی كاغذ اصلی می­گذاشتند و گرده ذغال روی طرح می­ریختند. با این کار گرده داخل روزنه­ها شده و طرح روی کاغذ اصلی منتقل می­شد. بعد گرده­های اضافه را پاک می­کردند و طرح را با قهوه­ای کمرنگی قلم­گیری می­کردند.

     

    رنگ

    در گذشته از رنگ­های دست­ساز استفاده می­کردند اما امروزه از گواش یا آبرنگ استفاده می­کنند.

    رنگهایی كه در قدیم مورد استفاده قرار می­گرفتند عبارتند از: لاجورد (که از سنگ آن بدست می­آید)، گل اخرا، گل ماشی، زرنیخ سیاه ، سرخ و سبز، نیل، زنگار، سبز سیلو، شنگرف، سورنج و سفید.

    “از رنگ­هایی مانند آکرلیک و رنگ روغن برای تذهیب استفاه نمی­شود.”

     

     

    250120151310

    250120151316



  • نظرات() 
  •  
    در پی فروپاشی حكومت تیموریان و برآمدن حكومت صفویه نگرشی نو در صفحه آرایی نسخ خطی شكل می گیرد كه تحت حمایت وتوجه حاكمان شیعی صفوی با تغییرات قابل توجهی از جهت فرم و رنگ همراه می شود.  كارگاه های هنری شیراز عصر تیموری با پشتوانه دو مكتب جلایری بغداد و تركمانان تبریز، نُسخ بی نظیری را بوجود آورده بودند كه نهایت مطلوب آن  در مكتب هرات متجلی می شود . نسخه هایی در نهایت دقت و ظرافت و نظمی خاص كه با رویكرد محافظه كارانة آن دوره ، محدودیت های رنگی و طراحی خاصی را بر ایده های هنرمندان نقاش تیموری حاكم كرده بود.  
    هم چنین با توجه به اهمیت ویژه خوشنویسی به خصوص در بخش نگارشی قرآن ، تزئینات و آرایه های تذهیبی رادر حداقل ممكن و با فاصله از متن قرار داده بود.
    آخرین تغییرات قرآن نگاری، قرآن های موسوم به سه سطری می باشد كه تركیبی از خطوط جلی محقق، ریحان و ثلث در كنار نَسخ مشقی در متن بوده است، شمسه شروع و در صفحه افتتاحیه و صفحه ترقیم  با كتیبه های لاجوردی ، شكل نهایی آرایه های قرآنی بود كه تنوع رنگی آن محدود به لاجورد و طلایی است.
    در حد فاصل اواخر قرن دهم و ابتدای قرن یازدهم هجری ( 1050 – 950 هـ) در خطه شیراز در ادامه تاثیرپذیری از دو مكتب ذكر شده  نُسخ خطی بوجود می آید كه  (به خصوص در بخش نگارش قرآن) توجه به تزئینات و آرایه ها مقدم بر خوشنویسی می شود. خطوط محقق و ریحان دوباره كاركرد کتابت  می یابند و معمولاً در 11 یا 13 سطر نوشته می شوند كه با توجه به فرم و شكل این گونه خطوط جنبه های لازم تزئینی را دارا بودند و با توجه به ریتم بلند و عمودی این گونه خطوط فرم دلپذیری را در تقسیم بندی های هر صفحه بوجود می ‌آورند ‌، كادر ساده عمودی متن قرآن تبدیل به مستطیل های افقی می شود كه با جداول رنگی و تحریرهای مشكی متعدد از هم جدا می شودو با افزودن طلااندازی، دندان موشی و نقوش گیاهی تزئین می شود
     
     

    نگارش هر سطر با رنگ های لاجوردی، مشكی، طلایی،  تغییرات رنگی مورد نظر هنرمند آن دوره را شكل می دهد و در توسعه این ایده ها به جای طلااندازی، هم چنین رنگ های لاجورد، كبالت،‌ سرنج و شنجرف برای زمینه های متن هر سطر مرسوم می شود.
    اضافه شدن صفحات دعای آغاز، فهرست سور و فالنامه فارسی در انتهای نسخه ها و بكارگیری خط نستعلیق شكل دهنده مشخص و كامل روحیه ایرانی است.
    در پروسه رشد و تكامل نقوش و آرایه ها در نقاشی و تذهیب ایرانی همانگونه كه قطب الدین محمد قصه خوان شرح می دهد،‌ مبنای 7 اصل هنر نقاشی ایرانی در این دوره به تكامل خود می رسد. بكارگیری هم زمان اسلیمی های مختلف به خصوص اسلیمی ماری و نقوش ختایی با تقسیم بندی های هندسی، ترنج ها و قاب های متعدد با شكل های مختلف،‌ افزایش استفاده از رنگ طلایی چند فام كه هر كدام در دوره های گذشته بخش هایی از آن استفاده می شد در این دوره تمامی آن ها بكار گرفته می شود.
    استفاده از این فرم های تذهیبی در تمام سطح صفحه چه متن و چه حاشیه از دیگر مشخصه های این نُسخ می باشد. ( در نسخه مصحف شماره 106 شصت و هشت صفحه تمام تذهیب وجود دارد و باقی صفحات نیزبا استفاده از نقوش تشعیری با تكنیك های انگ و عكس و زرافشان و قلم گیری طلایی كار شده است )
    همانگونه كه ذكر شد این گونه مصاحف قاعدتاً‌ مناسب تلاوت نبوده و در حقیقت عشق ورزی هنرمند و سفارش دهنده به زیباسازی و جلوه و ابهت خود قرآن می باشد.
    این شیوه قرآن نگاری و تزئین آن همراه با نام روزبهان شیرازی خوشنویس و مذهّب می باشد (كه پس از نصر سلطانی، تذهیب كار نام آور دوره تیموری در شیراز) از سرآمدن این حوزه بوده است بطور حتم خوشنویسان این گونه مصاحف خود نیز آشنایی كامل با آرایه ها و تزئینات نسخ قرآنی داشته اند كه توانسته اند هماهنگی لازم رنگی را در صفحات بوجود آورند.
    عبدالقادر حسینی شیرازی از كاتبان نام آور این شیوه می باشد كه نزدیك به 10 نسخه كامل از وی باقی مانده است و علاوه بر چهار نسخه موجود در گنجینه آستان قدس رضوی، 4 نسخه نیز در موزه توپكاپی استانبول و دیگر مجموعه های دنیا از وی موجود است .
     
     
     
    عبدالقادر حسینی علاوه بر اقلام سته به خط نستعلیق نیز مسلط بوده و آثاری با این خط از وی باقیمانده است. شیوه كار وی ابتدا كاملاً نزدیك به شیوه تیموری است و رنگ لاجوردی با مختصری طلایی رنگ های غالب وی بوده است . اما با بررسی یكی از نسخه های توپكاپی مشخص می شود كه در فاصله سال های (985- 970 هـ.ق ) تاج الدین حیدر برای تذهیب و تزئین نسخه ها با وی همكاری داشته است. با توجه به شیوه تاج الدین حیدر می توان حدس زد كه در دو نسخه آستان قدس رضوی نیز همكاری داشته است.
    نسخه موسوم به 106 گنجینه آستان قدس رضوی كه ابعاد آن 37× 55 سانتی متر می باشد در 678 صفحه بر روی كاغذ خانبالغ حنایی رنگ ضخیم كار شده و در سال 970 هـ.ق توسط ابراهیم قطب شاه از پادشاهان دکن، وقف آستانه حضرت شده است.
    دو صفحه آغازین آن تمام تذهیب است كه علاوه بر حاشیه مفصل دارای کتیبه و شمسه مفصلی است كه داخل آن با سفیدآب اوصاف قرآن كریم نگارش شده است. افزودن كتیبه و حاشیه به دور شمسه بزرگ، در ادامه و تكامل شمسه های خالی صفحات ابتدای قرآن های دوره تیموری و ایلخانی است كه معمولاً نام سفارش دهنده در آن ها قید  می شده، شرفه مفصل و بسیار ظریفی در حاشیه این تذهیب از ویژگی های خاص آن می باشد كه چهار سمت حاشیه را تا لبه های كتاب پر كرده است . در دو صفحه آغازین متن قرآن سوره حمد در دو صفحه در داخل دو ترنج کشیده به خط ثلث و با سفیدآب نوشته شده و حاشیه مذ هب نسبتا پهن کنگره دار منقش به نقوش اسلیمی آنرا محاط کرده است و شرفه ای بسیار مفصل ، فاصله تذهیب تا لبه صفحه را پر کرده است . 
    این شیوه شرفه از اواسط دوره تیموری و در مکتب هرات و به خصوص دوره سلطان حسین بایقرا و امیر علیشیر نوایی در نسخ ادبی و تاریخی مرسوم می شود و بیشتر در بالای تاج کتیبه های افتتاح قرار می گیرد  اما در نسخه های بی نظیر کار عبدالقادر کاملا حاشیه ها را پر می سازد .
     در لابه لای شرفه ها نقوش ختایی حل کاری شده بارنگ طلائی فضایی کاملا یکدست را بوجود می آورد.
    شروع سوره بقره همراه با کتیبه ای مفصل است که تمام صفحه با نقوش تذهیبی پر شده است و حاشیه ختایی بر زمینه طلائی جلوه ای ویژه به این صفحه بخشیده است. متن سوره درون قاب های مستطیل، لاجوردی و طلایی محرر نوشته شده است
     
     
    .    
    نقش انواع اسلیمی به خصوص اسلیمی ماری در میان قاب بندی های هندسی در هم تنیده در تاج كتیبه مفصلاً كار شده و انواع مختلف جداول ، نقوش مختلف ، قاب ها و بخش های متن و حاشیه را از هم جدا ساخته است.
    در شروع هر جزء دو صفحه مفصل و مذهب كار شده است كه در بعضی از آن ها متن قرآن بر روی زمینه طلا با سفیدآب نگارش شده و بر روی لاجورد متن با رنگ  طلایی نوشته شده است و نظیر صفحات ذكر شده حاشیه نسبتاً پهنی با شرفه مفصل از تزئینات هر صفحه است. هم چنین طرح هر دوصفحه متفاوت از دیگر صفحات است و در مواردی از زمینه كبالت روشن نیز استفاده شده است.
    در صفحات میانی متن قرآن با خط ثلث و به رنگ لاجورد و طلایی بر متن سفید كاغذ نوشته شده و حاشیه تشعیری با نقوش اسلیمی ماری و گل های ختایی رنگی جلوه ای خاص به هر صفحه بخشیده ودر هر كدام طرحی متفاوت نقش شده است.
    نظیر صفحات آغازین قرآن ، دعای ختم قرآن و فالنامه نیز تزئین شده است كه خط نستعلیق آن نیز با سفید بر روی متن طلایی جلوه ای ویژه دارد . و با ید به طور حتم  توسط خود عبدالقادر نوشته شده باشد. تمامی نقوش و نوشته ها در سراسر قرآن با مركب مشكی تحریر شده است که این تكنیك نیاز به زمان زیادی برای اجرا دارد و برای اجرای دقیق باید با نظارت دقیق خوشنویس انجام شود تا فرم خوشنویسی دچار تغییر و دفرمه  نشود. بنا به ترقیمه  اجرای نقوش یكی از نسخه های عبدالقادر نزدیك به 15 سال زمان برده است.
    جلد این مصحف مطابق با طراحی های مكتب هرات می باشد و بصورت سوخت ضربی برجسته با نقوش تذهیبی ، قاب و لچك ترنج كار شده است . داخل جلد نیز سوخت ضربی مشبك می باشد كه از نمونه های بی نظیر جلد سازی آن دوره است. این گونه جلد ها از پایان دوره تیموری رو به انقراض می رود. در زمان اجرای جلد این مصحف جلدهای لاكی كاملاً مرسوم شده است.
    در مجموع مصحف شماره 106 به خط عبدالقادر حسینی مجموعه ای كامل از تمام نقوش و هنر كتاب آرایی ایرانی است كه هیچگاه تكرار نمی شود . هم چنین باید گفته شود كه در پی مهاجرت هنرمندان ایرانی نظیر عبدالقادر حسینی به هندوستان كتاب آرایی آن منطقه كاملاً تحت شیوه ایرانی قرار می گیرد.
    مجید فدائیان
     
     
     .
     
    تاریخ: ۱۳۹۲/۱۱/۳
     




  • نظرات() 
  • سلام واقعا خسته نباشید از اینکه این همه توی همه سایتها دنبال دانلود نرم افزارهای فرش گشتین وشاید تا به حال هم چیز به درد بخوری پیدا نکرده باشین امیدوارم که این مطلب خیلی به دردتون بخوره در این قسمت میخواهم به امید خدا توضیحاتی در باره استفاده از نرم افزارهای طراحی فرش بنویسم بهترین نرم افزاری که در طراحی فرش توسط اساتید و هنرمندان طراح استفاده می شود نرم افزار استاد فرش (نرم افزار طوبی) است البته نرم افزارهای بوریا و نقش ساز هم هستند اما نرم افزار بوریا خیلی محیط کاری شلوغی دارد و قیمتش هم که سرسام آوره(چیزی حدود 2/5 میلیون تومان) یعنی به نسبت قیمتش اصلا نمی ارزه که اون رو تهیه کرد نرم افزار نقش ساز هم نرم افزار خوبی هست اما اصلا محیط کاری منظم و بی نهایت عالی طوبی را ندارد.
    قیمت نرم افزار طوبی را هم زنگ زدم از شرکت استاد فرش پرسیدم وقیمتش را 175000 تومان اعلام کردند البته فقط برای یک نفرچون این نرم افزار یک قطعه سخت افزاری دارد وفقط برای یک کامپیوتر می شود از آن استفاده کرد.
    این نرم افزار را اساتید نابغه محترمی طراحی کردند که در کار طراحی و بافندگی فرش استاد بودند بنابراین واقعا عالی و بی نظیر است تنها مشکلی که داره اینه که قیمتش بالاست وما باید مثل همه کشورهای پیشرفته تولید محصول را بالا ببریم نه این که حتی امکانات اولیه را هم در اختیار طراحان و افراد با استعداد و خلاق قرار ندهیم.
    الحمدلله خدا روش استفاده از این نرم افزار (البته نسخه کرک شده)را به دلم انداخت. برای خودم که خیلی مفید بود و انشاءالله که برای شما هم مفید باشد.
    برای طراحی کامل یک نقشه فرش به دو نرم افزار نیاز داریم.
    1-نرم افزار فتوشاپ
    2-نرم افزار کرک شده طوبی(یعنی نسخه نمایشی و محدود طوبی را دانلود کنید.)

    ابتدا تصویر انتخابی را که می خواهید نقشه فرش شود را در فتوشاپ باز کنید

     

    سپس باید اندازه تصویر را معین کنیم برای مثال اگر می خواهیم تابلو فرشمان 400 گره در عرض و500 رج در طول داشته باشد به شیوه زیر عمل می کنیم

     

    سپس در قسمتwidthیعنی عرض عدد 400 راودرقسمتheightیعنی   ارتفاع عدد500      

     

    را وارد می کنیم لطفا دقت کنید که هر دو بر حسبپیکسل باشند. سپس    okرابزنید.

    حال باید تعداد رنگ های تابلویمان را مشخص کنیم برای این کار به قسمت .میرویم. 

     

    سپس درقسمت paletteگزینهlocal(adaptive) را انتخاب می کنیم
     ودر قسمت colorsتعداد رنگ هایی  را که میخواهیم تابلو فرشمان داشته باشدرا انتخاب میکنیم  تعداد رنگهامعمولا برایاین گونه کارها بین 30 الی 70 رنگ استدرقسمتOption برای DitherگزینهNoiseراانتخاب میکنیم    سپس Okمیکنیم 
    خب حالا طرح اصلی آماده است و نوبت میرسه به سلیقه افراد مختلف (البته اگر می خواهید طیف رنگی داشته باشید.)چون تابلو فرش های خود رنگ معمولا با طیف های رنگی سبز یا آبی یا قهوه ای مثل تصاویر سیاه وسفید بافته می شوند.برای این کار به

     

     

    پس از کامل شدن کارتان تصویر را با استفاده از فرمت 
    BMP  ذخیره کنید.


    سپس وارد نرم افزار کرک شده طوبی می شویم.از قسمت پرونده گزینه باز کردن را انتخاب میکنیم و تصویر ویرایش شده مان را با دو بار کلیک وارد طوبی می کنیم.
    اگر بخواهیم از یکی از ابزارها استفاده کنیم این پیغام رو به ما می دهد که:(این برنامه فاقد بعضی امکانات می باشد لطفا برنامه اصلی را تهیه فرمایید)
    لطفا توجه داشته باشید که این جمله اعتماد به نفستون را پایین نیاورد وبه این جمله توجه نکنید چون هر چه ویرایش و تنظیمات بخواهیم انجام دهیم در فتوشاپ میتوانیم انجام دهیم فقط نیاز به کد خوانی ونقشه خوانی فرش داریم که الحمدلله طوبی این قسمت رو قفل نکرده پس اگر تصویرتان فرمت بیت مپ دارد انشاءالله که مشکلی ندارید پس بر روی قسمت فرش کلیک کنید بر روی گزینه های چاپ کارت رنگ وچاپ گزارش پالت کلیک کنید اکنون متوجه میشوید که تمام رنگهای تصویرمان در این گزینه ها وجود دارد پس از هر کدام که احتیاج دارید پرینت بگیرید.


    سپس گزینه خروجی نقشه را انتخاب کنید گزینه های متفاوتی وجود دارد که متناسب با احتیاجتان سعی کنید از آنها استفاده کنید.


    به طور معمول بیشتر از گزینه چاپ نقشه کدبندی شده استفاده میشود.


    ونکته ای که در آخر مونده اینه که من پرینتر ندارم که خودم امتحان کنم ببینم که آیا می شود از روی نقشه ها پرینت گرفت یا نه؟
    اگر که پرینت گرفته شد که نور علی نور
    ولی اگر نتوانستید پرینت بگیرید از دسکتاب عکس بگیرید  به این ترتیب که ابتدا صفحه ای را که می خواهید از آن پرینت بگیرید را باز کنید سپس بر روی دکمه پرینت اسکرین در روی کیبورد بزنید سپس
    ctrl + cرا در کیبورد بزنید  
     سپس وارد فتوشاپ شوید از newیک صفحه با اندازهبزرگ باز کنید سپس 
    ctrl + v 
    را بزنید حالا تصویر کپی شده را مشاهده میکنید
    اکنون میتوانید این تصویر را ویرایش کنید و از طریق فتو شاپ از آن پرینت بگیرید 
    امیدوارم که این مطلب مفید واقع شده باشد
    خواشمندم که نظراتتان را بنویسید وهر ایده و ابتکاری را که دارید درج نمایید 

    با تشکر    

     

     

    برای دانلود نسخه نمایشی نرم افزار طوبی اینجا کلیک کنید.

    برای دانلود نسخه نمایشی نرم افزار طوبی اینجا کلیک کنید.

     




    با سلام
    بنا به در خواست بسیاری از هنرمندان و علاقه مندان 

    به طراحی فرش این مطلب را در ادامه مباحث قبلی

     می نویسم و امیدوارم که ان شاءالله مثمر ثمر واقع شود


    ابتدا تصویر مورد نظر را در فتوشاپ باز می کنیم


    سپس سایز تصویر را ازمانند شکل زیر تعیین می کنیم 


    نکته:تعداد پیکسل های عرض تعداد گره های عرضی فرش 

    را مشخص می کند و تعداد پیکسل های ارتفاع تعداد رج های

     فرش را معلوم می سازد .

    دوستان سعیم بر این است تا از روی تصاویر مطلبم را بیان کنم

    امیدوارم که به این روش راحت تر و شیوا تر مطلب بیان شود

    پس بر روی تصاویر دقت کنید و اگر نکته ای به نظرم رسید

     ان شاءالله آن را می نویسم.

      


    نکته: تصویر باید حتما در ابتدا RGBباشد 



    نکته: در قسمت Dither


    حتما باید گزینه Noise انتخاب شود.






    برای تصویر زیر 50 رنگ انتخاب شده است




    برای تصویر زیر 13 رنگ انتخاب شده است




    نکته: علت اینکه 13 رنگ را انتخاب کردم این است که 

    در حال حاضر بهترین  دستگاههای بافت فرش ماشینی

    تنها با 13 نوع رنگ میتوانند ببافند در ضمن بیشتر فرشها

    5 یا 6 یا 7 مدل رنگ دارندبنابراین اگر میخواهید طرحتان

    را با ماشین ببافید باید در حد مجاز رنگ انتخاب کنید.



    خب از حالا به بعد تصویرمان را که((حتما باید با فرمت

    بیت مپ BMPباشد را با نرم افزار طوبی باز می کنیم))

































    ان شاء الله که تصاویر گویا بوده باشند 

    و حالا ان شاءالله چند تا تصویر از کار با

    فتوشاپ و کار با طیف های رنگی میگذارم

    امید وارم جواب سوال دوستان با این تصاویر 

    داده شود و از شما خواهشمندم هر قسمتی

     که به نظرتان گویا نبود  به بنده اطلاع دهید

    تا اگر خدا خواست رفع ایراد کنم.
















    اصولا برای بافتن تابلو فرشهای استاد فرشچیان

    به دلیل رنگهای بیشماری که در این تابلوهاست

    اگر بخواهید تابلو فرشتان به جای دست با

    ماشین بافته شود ابتدا طرح را وارد یکی از 

    طیف های رنگی آبی یا سبز یا بنفش یا

    معمولا خاکستری میکنند برای اینکه طیف

    رنگی نباید بیشتر از 13 رنگ داشته باشد

    برای تصویر زیر 13 رنگ انتخاب شده است



    برای تصویر زیر 60 رنگ انتخاب شده است



























    تا آنجایی که به نظرم مفید بود برایتون تصویر گذاشتم 

    و توضیحاتی دادم امیدوارم که برایتان کاربرد داشته


    باشد.

    با تشکر





    • کل صفحات:2  
    • 1
    • 2
    •   


    آخرین پست ها


    آمار وبلاگ

    • کل بازدید :
    • بازدید امروز :
    • بازدید دیروز :
    • بازدید این ماه :
    • بازدید ماه قبل :
    • تعداد نویسندگان :
    • تعداد کل پست ها :
    • آخرین بازدید :
    • آخرین بروز رسانی :




    ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

    شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو